Tarihin en büyük filozofları ve Nur Suresi 57.ayet ile ilişkisi
Tarihin en büyük filozoflarının meydanına götürelim. Aristo’dan İbn Sina’ya, Konfüçyüs’ten Kant’a, Nietzsche’den Gazali’ye kadar… Her biri, kendi çağında “hakikatin dönüşünü” anlattı. Nur Suresi 57. ayet ise bu dönüşün ilahi formülünü veriyor:
“Dönüş Allah’adır.”
Yani:
İnsan ne kadar kaçarsa kaçsın, hakikat onu yakalar.
Güç, ün, para, dünya… Hiçbiri insanı son hakikatten kurtaramaz.
Şimdi bu ilahi gerçeği, insanlığın en parlak zihinlerinin sözleriyle ilişkilendirelim.
1. ARİSTO – “Doğa boşluk kabul etmez.”
Aristo der ki:
“Doğa boşluk kabul etmez.”
Bu söz, Nur 57’nin psikolojik ve ontolojik anlamının birebir açıklamasıdır.
İnsan içindeki Allah boşluğunu:
– para ile,
– güç ile,
– eğlence ile,
– ilişkilerle,
– dünya hırsıyla
dolduramaz.
Çünkü doğa, yani insanın fıtratı boşluk kabul etmez.
Nur 57: “Dönüş Allah’adır”
Aristo: “Boş kalan yer asıl kaynağına döner.”
Aynı hakikatin iki ayrı dille söylenmiş hâli.
2. PLATON – “İnsan mağaradaki gölgelerden kaçsa bile gerçeğe geri döner.”
Platon’un mağara alegorisi Nur 57’nin birebir felsefi karşılığıdır.
Platon der ki:
“Hakikatten uzaklaşan, sonunda ışığa geri dönmek zorunda kalır.”
Bu, Nur 57’nin şu sözüdür:
“İnkâr edenlere söyle: Sonuç Allah’adır.”
İnsan gölgeye sığınır ama ışığa mahkûmdur.
Kaçtığı hakikat, bir gün yüzüne çarpar.
3. SOKRATES – “Sorgulanmamış hayat yaşanmaya değmez.”
Sokrates’e göre insan er ya da geç kendi sorgusuyla yüzleşir.
Kaçarsan bile vicdan seni yakalar.
Nur 57:
“Sonuç olarak dönüş Allah’adır.”
Sokrates:
“Kendinden kaçamazsın.”
Aynı hakikat… Biri ilahi, biri felsefi.
4. ECKHART TOLLE – “Direndiğimiz şey bize geri döner.”
Tolle der ki:
“Kabul etmediğin gerçek, seni sürekli takip eder.”
Bu söz Nur 57’nin “dönüş yasası”nın modern psikoloji dilidir.
Kaçtığın duygu, bastırdığın acı, sığındığın dünya bir gün seni yakalar.
Çünkü dönüş Allah’ın koyduğu düzene olur.
5. KANT – “Ahlakın temeli mutlak olandır.”
Kant der ki:
“İnsan ne kadar özgür olduğunu sansa da ahlaki yasadan kaçamaz.”
Nur 57:
“Dönüş Allah’adır.”
Yani: İnsan mutlak yasadan kaçamaz.
Kant’ın “kategorik imperatif” dediği şey, Kur’an’ın “Allah’a yöneliş” dediğidir.
6. GAZALİ – “Hakikat birdir; ona sırt dönen yine ona döner.”
İmam Gazali, modern felsefenin temellerini attığı cümlede şöyle der:
“Hakikati bırakıp dünyaya koşan, sonunda hakikate ağıt yakarak döner.”
Nur 57’nin birebir anlamı:
“Allah’a dönüş kaçınılmazdır.”
Gazali bunu bir bilge gibi değil, hakikati yaşamış biri gibi söyler.
7. İBN SİNA – “Her şey kendi kaynağına döner.”
İbn Sina’ya göre:
“Her varlığın bir başlangıç kaynağı ve kaçınılmaz dönüşü vardır.”
Bu, Nur 57’nin felsefi karşılığıdır:
“Sonuç olarak dönüş Allah’adır.”
İbn Sina burada fizik, metafizik ve teoloji arasındaki bağa işaret eder.
8. NIETZSCHE – “İnsan, hakikatle yüzleşmeden özgürleşemez.”
Nietzsche der ki:
“Hakikat acıdır ama kaçınılmazdır. Kaçan insan yine ona çarpar.”
Nur 57:
“Sonuç olarak Allah’a döndürüleceksiniz.”
Nietzsche metafizik kullanmaz ama hakikatin kaçınılmazlığını söyler.
Kur’an ise bu hakikatin sahibini söyler.
9. KONFÜÇYÜS – “İnsan yoldan saparsa yol onu geri çağırır.”
Konfüçyüs der ki:
“İnsan doğru yoldan çıkarsa, o yol insanı geri çeker.”
Nur 57 de bunu söyler:
“Dönüş Allah’adır.”
İnsan isterse bin yıl kaçsın; doğru yolun çekim gücü vardır.
Konfüçyüs buna “yol” der.
Kur’an “Allah” der.
10. SPINOZA – “Tanrı’dan kopan, kendinden kopar.”
Spinoza’nın en meşhur sözü:
“Tanrı’dan uzaklaşmak, gerçeğin özünden uzaklaşmaktır.”
Nur 57 ise tam bunu ifade eder:
“Sonuç olarak dönüş Allah’adır.”
Spinoza bunu rasyonel akıl ile açıklar, Kur’an ilahi yasayla.
SONUÇ:
Dünyanın bütün filozoflarının ortak bir cümlesi vardır:
“Hakikat kaçılacak bir yer değildir.”
Nur 57’nin özeti de budur:
“Dönüş Allah’adır.”
Felsefenin bin yıllık arayışı Kur’an’ın tek cümlesinde özetlenmiştir.