Yaratılıştan rızka, rızıktan hamde, hamdden gerçek hayata

Ankebût Suresi’nin 61–64. ayetlerinde çok güçlü bir sıra vardır:

61. ayet: Allah yaratandır.
62. ayet: Allah rızkı ölçüyle verendir.
63. ayet: Allah ölü toprağı diriltendir; öyleyse hamd O’na aittir.
64. ayet: Bu dünya son durak değildir; gerçek hayat ahirettedir.

Yani ayetlerin ana zinciri şöyledir:

Yaratılış → rızık → diriliş → hamd → ahiret

64. AYETİ 63, 62 VE 61. AYETLERLE İLİŞKİLENDİRME

Ankebût 64. ayette şöyle buyrulur:

“Bu dünya hayatı ancak bir oyun ve oyalanmadır. Asıl hayat ahiret yurdudur. Keşke bilselerdi.”

Buradaki önemli kelimeler:

Le‘ib: Oyun, geçici uğraş.
Lehv: İnsanı asıl amacından uzaklaştıran oyalanma.
El-hayevân: Gerçek, kesintisiz, tam ve canlı hayat.

Buradaki “hayevân” kelimesi hayvan anlamında değildir. Gerçek ve kesintisiz hayat anlamındadır.

64. ayet ile 61. ayetin ilişkisi

ayet, gökleri ve yeri Allah’ın yarattığını; güneşi ve ayı Allah’ın belirli bir ölçüye bağladığını anlatır.
ayet ise şunu söyler:

“Bu muazzam yaratılışın amacı, insanın birkaç yıl yaşayıp yok olması değildir.”

Gökleri ve yeri yaratan Allah’ın kurduğu düzen amaçsız değildir. Güneşin, ayın, dünyanın ve insanın yaratılışı yalnızca geçici dünya zevkleri için olamaz.

İnsan:

“Allah gökleri ve yeri yarattı.”

diyor ama bütün hayatını daha büyük ev, daha pahalı araba, daha yüksek makam ve daha fazla gösteriş için tüketiyorsa, yaratılışın amacını kavrayamamış demektir.

ayet yaratıcıyı gösterir.
ayet yaratılışın son hedefini gösterir.

Yaratan Allah’tır; dönüş de Allah’adır.

64. ayet ile 62. ayetin ilişkisi

ayette Allah’ın bazı insanların rızkını genişlettiği, bazılarına ise ölçülü verdiği anlatılır.
ayet bu farklılıkların neden geçici olduğunu açıklar.

Bir insanın dünyada çok parası olabilir.
Bir başkasının imkânı sınırlı olabilir.

Fakat dünya oyun sahnesi gibi geçici olduğu için, kimin oyunda daha çok eşyaya sahip olduğundan çok, o eşyayı nasıl kullandığı önemlidir.

Çok verilen insanın imtihanı şükür, paylaşmak ve haddi aşmamaktır.

Az verilen insanın imtihanı ise sabır, çalışmak ve umudunu kaybetmemektir.

ayet bize şunu öğretir:

Rızkın çokluğu ebedî başarı değildir.
Rızkın azlığı da ebedî başarısızlık değildir.

Dünyada çok malı olan Karun kurtulmadı. Dünyada az imkânı olan peygamberler ise kaybetmiş olmadılar.

Çünkü gerçek sonuç ahirette ortaya çıkacaktır.

64. ayet ile 63. ayetin ilişkisi

ayette yağmurla ölü toprağın yeniden diriltilmesi anlatılır.
ayet ise bu dirilişin işaret ettiği asıl hayatı gösterir.

Her yıl kuruyan toprak yeniden canlanıyor. Tohum çatlıyor, dallar yeşeriyor, yeryüzü adeta ölümden sonra kalkıyor.

Bu görüntü insana şu mesajı verir:

“Toprağı ölümünden sonra dirilten Allah, insanı da ölümünden sonra diriltecektir.”

ayet dirilişin dünyadaki delilidir.
ayet dirilişten sonraki hayatın gerçek hayat olduğunu bildirir.

Böylece ayetler şöyle birleşir:

Yağmurla dirilen toprağa bak.
Ölümden sonra dirilişin mümkün olduğunu anla.
Sonra dünyayı kalıcı yurt zannetme.

63. AYETİ 64, 62 VE 61. AYETLERLE İLİŞKİLENDİRME

ayette:

“Gökten su indirip ölümünden sonra yeryüzünü dirilten kimdir?”

diye sorulur.

İnsanlar:

“Allah’tır.”

derler.

Ardından:

“De ki: Hamd Allah’a aittir. Fakat onların çoğu akletmez.”

buyrulur.

Buradaki önemli kelimeler:

Ahya: Diriltti, hayat verdi.
Ba‘de mevtihâ: Ölümünden sonra.
El-hamd: Nimeti ve bütün güzellikleri gerçek sahibine bağlamak.
Ya‘kilûn: Bilgiler arasında bağlantı kurup doğru sonuca ulaşmak.

63. ayet ile 61. ayetin ilişkisi

ayette göklerin ve yerin yaratılışı, 63. ayette ise yeryüzünün yağmurla sürekli olarak yeniden diriltilmesi anlatılır.
ayet büyük yaratılışı gösterir:

Gökler, yer, güneş ve ay.

ayet günlük hayatın içindeki yaratılışı gösterir:

Yağmur, toprak, bitki ve hayat.

Yani Allah yalnızca evreni başlangıçta yaratan değildir. Aynı zamanda her an hayatı devam ettiren, besleyen ve yenileyendir.

Fakat insanlar hem:

“Gökleri ve yeri Allah yarattı.”

diyorlar hem de:

“Yağmuru Allah indiriyor.”

diyorlar.

Buna rağmen hayatlarını Allah’ın ölçüsüne göre düzenlemiyorlar.

İşte ayetin sonunda bu nedenle:

“Onların çoğu akletmez.”

deniliyor.

Bilgi vardır ama bilgi hayata dönüşmemiştir.

63. ayet ile 62. ayetin ilişkisi

ayet rızkı Allah’ın genişletip ölçülü verdiğini anlatır.
ayet ise bu rızkın nasıl ulaştırıldığına bir örnek verir: Yağmur.

Yağmur yağar, toprak canlanır.
Toprak canlanır, ürün çıkar.
Ürün çıkar, insan ve hayvan beslenir.

Demek ki yağmur yalnızca bir tabiat olayı değildir; rızık zincirinin bir halkasıdır.

Ama yağmur her yere aynı miktarda yağmaz. Her tarla aynı ürünü vermez. Her insanın kazancı aynı olmaz.

ayet miktarın Allah’ın ölçüsünde olduğunu, 63. ayet ise rızkın kaynağının Allah olduğunu bildirir.

Burada mizan vardır:

Sebepler vardır ama sebeplerin Rabbi Allah’tır.
Çiftçi eker ama tohumu canlandıran Allah’tır.
İnsan çalışır ama sonucu yaratan Allah’tır.

63. ayet ile 64. ayetin ilişkisi

ayette ölü toprağın dirilmesi, 64. ayette gerçek hayatın ahiret hayatı olduğu anlatılır.

İnsan yağmuru görüp yalnızca:

“Bu yıl mahsul iyi olacak.”

diye düşünürse dünya tarafını görmüş olur.

Fakat:

“Ölü toprağı dirilten Allah beni de diriltecek.”

derse akletmiş olur.

Ayetin:

“Onların çoğu akletmez.”

demesinin sebebi budur.

İnsan yağmuru görüyor ama dirilişi düşünmüyor.
Rızkı görüyor ama rızık vereni unutuyor.
Dünyanın canlanmasını görüyor ama ahireti hatırlamıyor.

62. AYETİ 64, 63 VE 61. AYETLERLE İLİŞKİLENDİRME

ayette şöyle buyrulur:

“Allah kullarından dilediğine rızkı genişletir, dilediğine de ölçülü verir. Şüphesiz Allah her şeyi bilendir.”

Önemli kelimeler:

Yebsutu: Genişletir, artırır.
Yakdiru: Ölçülü verir, sınırlandırır.
Rızık: İnsanın hayatını devam ettirmesine yarayan her türlü nimet.
Alîm: Her şeyi hakkıyla bilen.

62. ayet ile 61. ayetin ilişkisi

ayete göre gökleri ve yeri yaratan, güneşi ve ayı düzene koyan Allah’tır.

Öyleyse yaratılan dünyanın imkânlarının nasıl dağıtılacağına hükmeden de Allah’tır.

Yaratan başka, rızkı veren başka değildir.

İnsan bazen:

“Allah yarattı.”

der fakat rızkının patronun, müşterinin, devletin veya başka bir insanın elinde olduğunu düşünür.

61 ve 62. ayetler bu yanılgıyı düzeltir:

Kâinatı yaratan kimse rızkı veren de O’dur.

Patron, müşteri, iş, toprak ve ticaret yalnızca vesiledir. Vesileyi rızık sahibi zannetmek mizanın bozulmasıdır.

62. ayet ile 63. ayetin ilişkisi

ayette gökten inen suyla yeryüzünün dirilmesi, 62. ayette ise rızkın genişletilip daraltılması anlatılır.

Yağmur bazen bol yağar, bazen azalır.
Ürün bazen çok olur, bazen az olur.
Kazanç bazen genişler, bazen daralır.

Fakat burada insana düşen görev:

Çoklukta şımarmamak,
azlıkta isyan etmemek,
her iki durumda da çalışmak ve ölçüyü korumaktır.

Rızık genişlediğinde:

“Ben kazandım, benim aklım ve gücüm sayesinde oldu.”

diyen insan hamdi terk eder.

Rızık daraldığında:

“Allah beni unuttu.”

diyen insan da Allah’ın bilgisini ve ölçüsünü sorgulamış olur.

ayetteki hamd, 62. ayetteki rızık dengesinin doğru cevabıdır.

62. ayet ile 64. ayetin ilişkisi

Rızkın geniş veya dar olması yalnızca dünya hayatına ait bir imtihandır.

ayet:

“Gerçek hayat ahiret hayatıdır.”

diyerek rızkı doğru yerine koyar.

İnsan kendisini başkalarıyla kıyaslayıp:

“Onun evi büyük, benimki küçük.”

“Onun kazancı çok, benimki az.”

“Onun takipçisi çok, benimki az.”

dediğinde geçici oyunun puanlarına takılmış olur.

Oysa asıl soru şudur:

“Allah bana ne kadar verdi?” değil,
“Ben verilenle ne yaptım?”

Çok mal verildi, kul hakkı yendi mi?
Az mal verildi, sabır ve dürüstlük korundu mu?
İlim verildi, kibir mi oluştu, insanlara fayda mı sağlandı?
Makam verildi, adalet mi üretildi, zulüm mü?

ayet, 62. ayetteki rızık farklılığının ebedî değer ölçüsü olmadığını açıklar.

61. AYETİ 64, 63 VE 62. AYETLERLE İLİŞKİLENDİRME

ayette insanlara:

“Gökleri ve yeri kim yarattı? Güneşi ve ayı kim bir düzene bağladı?”

diye sorulur.

Onlar:

“Allah.”

derler.

Sonra:

“Öyleyse nasıl çevriliyorlar?”

buyrulur.

Önemli kelimeler:

Halaka: Yarattı.
Sehhara: Bir düzene ve ölçüye bağladı.
Yu’fekûn: Hakikatten çevrilmek, ters yöne döndürülmek.

61. ayet ile 62. ayetin ilişkisi

Allah’ın yaratıcı olduğunu kabul etmek, rızkın da O’nun yönetiminde olduğunu kabul etmeyi gerektirir.

Fakat insan diliyle:

“Allah yarattı.”

derken kalbiyle:

“Beni patron yaşatıyor.”

diyorsa inancı ile davranışı arasında kopukluk vardır.

ayetin:

“Nasıl çevriliyorlar?”

sorusu tam olarak bu çelişkiye dikkat çeker.

Allah’ı yaratıcı kabul ediyor ama rızık korkusuyla Allah’ın sınırını çiğniyor.

Haram kazancı bırakmıyor.
Müşteriyi kaybetmemek için yalan söylüyor.
Makamını kaybetmemek için zulme sessiz kalıyor.

Demek ki Allah’ı bilmek yeterli değildir; Allah’a güvenmek ve ölçüsüne teslim olmak gerekir.

61. ayet ile 63. ayetin ilişkisi

ayette yaratma, 63. ayette diriltme vardır.

Gökleri ve yeri yaratabilen Allah, ölü toprağı da diriltebilir. Ölü toprağı dirilten Allah, ölen insanı da yeniden diriltebilir.

Bu iki ayet birbirini tamamlar:

İlk yaratılışa bak, yeniden yaratılışı inkâr etme.

Bir binayı sıfırdan yapan kişi onu yeniden yapabilir. Gökleri ve yeri yoktan yaratan Allah için insanı yeniden diriltmek zor değildir.

61. ayet ile 64. ayetin ilişkisi

ayetteki yaratılış, 64. ayetteki ahiret gerçeğine ulaşır.

Kâinat bu kadar ölçülü, dengeli ve amaçlı yaratılmışsa insan hayatı da anlamsız olamaz.

İnsan doğacak, çalışacak, sevecek, acı çekecek, tercih yapacak, adalet veya zulüm üretecek; sonra hiçbir hesap olmadan yok olacak…

Kur’an bunun böyle olmadığını söyler.

ayet:

“Seni yaratan var.”

der.

ayet:

“Seni bekleyen gerçek bir hayat var.”