İbn Kesîr Kimdir ?

İbn Kesîr denildiğinde burada sözünü ettiğimiz kişi Ebü’l-Fidâ İsmâil b. Ömer b. Kesîr ed-Dımaşkî’dir. Yaklaşık 1301–1302’de Busrâ civarında doğmuş, 1373’te Şam’da vefat etmiştir. Müfessir, hadis âlimi, tarihçi ve Şâfiî fakihidir. (TDV İslâm Ansiklopedisi)

Küçük yaşta babasını kaybetmiş, ailesiyle Şam’a göç etmiş ve burada güçlü bir ilim çevresinde yetişmiştir. Zehebî, Mizzî ve İbn Teymiyye gibi önemli isimlerden ders almış; özellikle hadis, tarih, fıkıh ve tefsir alanlarında derinleşmiştir. (TDV İslâm Ansiklopedisi)

Onu bizim açımızdan asıl önemli yapan eseri Tefsîrü’l-Kur’âni’l-Azîm, yani yaygın adıyla İbn Kesîr Tefsiridir. Bu eser, rivayet tefsirlerinin en meşhurlarından biri kabul edilir. Ayeti açıklarken genellikle şu yolu izler: önce Kur’an’ı Kur’an’la, sonra hadislerle, ardından sahabe ve tâbiîn rivayetleriyle açıklamaya çalışır. Rivayetler arasında değerlendirme yaptığı, bazı zayıf veya problemli nakillere dikkat çektiği yerler de vardır. (TDV İslâm Ansiklopedisi)

Bu yönüyle Mukātil b. Süleyman’dan önemli bir farkı var. Mukātil yaklaşık altı asır daha eskidir ve ayetin ilk muhataplarını, şahısları ve nüzul olaylarını çok sık isimlendirir. İbn Kesîr ise çok daha sonraki dönemde yaşamış, önündeki büyük hadis ve tefsir birikimini kullanarak rivayetleri karşılaştırmaya çalışmıştır. (TDV İslâm Ansiklopedisi)

İbn Kesîr sadece müfessir değildir. Çok önemli bir tarihçidir de. el-Bidâye ve’n-Nihâye adlı geniş İslam tarihi, yaratılıştan kendi dönemine kadar olayları ele alan en tanınmış eserlerinden biridir. (TDV İslâm Ansiklopedisi)

Ankebût çalışmamız açısından bunu şöyle düşünebiliriz:

Mukātil: “Bu ayet ilk olarak kim hakkında, hangi olay üzerine söylendi?”
İbn Kesîr: “Bu ayeti Kur’an, hadis, sahabe ve önceki rivayetler ışığında nasıl anlamalıyız?”

Bu yüzden ikisini birlikte okumak oldukça faydalı oluyor. Mukātil bize ilk sahneyi, İbn Kesîr ise daha geniş rivayet ve hadis çerçevesini gösteriyor.