ŞÜKÜR MÜ, ŞİRK Mİ? İNSANIN HAYATINDAKİ MİZAN

Soru: Bir insan Allah’ı sevdiğini söylüyor ama Allah’ın kendisine verdiği nimetlere şükretmiyorsa, bu nasıl bir sevgidir?

Bir düşünelim.

Bir insan sizin için yıllarca fedakârlık yapmış. Zor gününüzde yanınızda olmuş. İhtiyaçlarınızı karşılamış. Sizi korumuş, size yardım etmiş.

Ama siz onun yaptığı hiçbir iyiliği görmüyorsunuz.

Bir kere bile teşekkür etmiyorsunuz.

Hatta bütün bu iyilikleri sanki kendi başınıza elde etmişsiniz gibi davranıyorsunuz.

Peki, o insana gerçekten değer verdiğinizi söyleyebilir misiniz?

Şimdi bu soruyu Allah ile olan ilişkimize taşıyalım.

Allah bize hayat vermiş. Akıl vermiş. Sağlık vermiş. Su vermiş. Güneşi, toprağı, yağmuru, sayısız nimeti hizmetimize sunmuş.

Peki, biz bunların ne kadarının farkındayız?

Lokman Suresi’nin 12, 13, 14 ve 15. ayetlerini birlikte okuduğumuzda çok dikkat çekici bir düzen görüyoruz.

Şükür, şirk, tekrar şükür, tekrar şirk.

Bir tarafta Allah’a şükretmek, diğer tarafta Allah’a ortak koşmak.

Bir tarafta anne babaya şükretmek, diğer tarafta anne babanın insanı şirke yönlendirmesi.

Bu dört ayet, hayatımızdaki sevgi, minnettarlık, bağlılık ve ölçü kavramlarını yeniden düşünmemizi sağlıyor.

1. Şükür: İnsan sahip olduklarının ne kadarını kendisi yaptı?

Lokman Suresi 12. ayet

Arapça:

وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ ۚ وَمَنْ يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ ۖ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ

Türkçe anlamı:

“Andolsun, biz Lokman’a, ‘Allah’a şükret’ diye hikmet verdik. Kim şükrederse ancak kendi iyiliği için şükretmiş olur. Kim de nankörlük ederse bilsin ki Allah hiçbir şeye muhtaç değildir, övülmeye layıktır.”

Şimdi ayetin başlangıcına dikkat edelim.

Allah, Lokman’a hikmet verdiğini söylüyor.

Peki, hikmetle birlikte neyi hatırlatıyor?

Şükretmeyi.

Demek ki hikmet sahibi olmakla şükretmek arasında önemli bir ilişki var.

İnsan çok bilgili olabilir. Üniversiteler bitirebilir. Büyük başarılar elde edebilir.

Ama sahip olduğu nimetlerin kıymetini bilmiyorsa, bilgisini doğru değerlendirebiliyor mu?

Soru: Allah bizim teşekkürümüze muhtaç mı?

Hayır.

Ayet zaten bunu açıkça söylüyor.

Allah hiçbir şeye muhtaç değildir.

Peki, neden şükretmemizi istiyor?

Çünkü şükür bizim için.

Şükreden insan sahip olduklarının kıymetini bilir. Nimetin nereden geldiğini düşünür. Kendisine verilen imkânları daha bilinçli kullanır.

Bugün modern insanın hayatına bakalım.

Sabah uyanıyoruz. Gözlerimizi açıyoruz. Nefes alıyoruz. Ayağa kalkıyoruz.

Telefonumuza bakıyoruz. İnternete giriyoruz. İşimize gidiyoruz.

Bütün bunları normal kabul ediyoruz.

Ama bir gün sağlığımız bozulduğunda, daha önce fark etmediğimiz nimetlerin kıymetini anlamaya başlıyoruz.

Bir bardak su içebilmenin bile ne kadar büyük bir nimet olduğunu bazen ancak susuz kaldığımızda fark ediyoruz.

Lokman Suresi’nin önceki ayetlerinde Allah, gökleri yarattığını, yeryüzüne dağlar yerleştirdiğini, canlıları yaydığını ve gökten su indirerek bitkiler yetiştirdiğini hatırlatıyor.

Özellikle 10. ayette şöyle buyuruyor:

“Sizi sarsmasın diye yeryüzüne sabit dağlar yerleştirdi…” (Lokman 10)

Ardından yağmurdan ve bitkilerden söz ediyor.

Düşünün.

Yağmur yağıyor. Toprak suyu alıyor. Tohum filizleniyor. Ağaç büyüyor. Meyve veriyor.

Biz de gidip o meyveyi yiyoruz.

Peki, bütün bu düzeni biz mi kurduk?

Hayır.

Biz bu düzenin içinde çalışıyoruz, üretiyoruz, emek veriyoruz.

Ama çalışabilmek için bile bize verilmiş sayısız imkâna muhtacız.

Şükür, insanın kendi emeğini inkâr etmesi değildir. Emeğini mümkün kılan nimetleri unutmamasıdır.

2. Şükür ile Allah sevgisi arasındaki bağ

Burada üzerinde durmamız gereken çok önemli bir mesele var.

Soru: İnsan teşekkür etmediği birini gerçekten sevebilir mi?

Bir insanı sevdiğimizde onun bizim için yaptıklarını önemseriz.

Bize gösterdiği ilgiyi fark ederiz. Fedakârlığını görürüz. Onu memnun etmek isteriz.

Peki, Allah sevgisi bundan tamamen bağımsız olabilir mi?

Allah bize hayat vermiş.

Gözlerimizi vermiş.

Kalbimizi, aklımızı, bedenimizi vermiş.

Sevebileceğimiz insanları, yaşayabileceğimiz bir dünyayı yaratmış.

Bütün bunları düşünmeden Allah’ı sevdiğimizi söylemek ne kadar anlamlı?

Elbette insan bazen gaflete düşebilir. Şükretmeyi unutabilir. Bu, Allah’ı hiç sevmediğini kesin olarak göstermez.

Ama insan Allah’ı sevdiğini söylüyorsa, O’nun verdiği nimetleri de fark etmeye çalışmalıdır.

Çünkü sevginin içinde değer vermek vardır.

Minnettarlık vardır.

Vefa vardır.

Bir insan size iyilik yaptığında teşekkür ediyorsunuz.

Peki, hayatınızı mümkün kılan Allah’a ne kadar teşekkür ediyorsunuz?

Burada şükür yalnızca dilimizle “Elhamdülillah” demek değildir.

Elhamdülillah demek çok değerlidir.

Ama şükür aynı zamanda verilen nimetin kıymetini bilmektir.

Sağlığımızı korumaktır.

Zamanımızı boşa harcamamaya çalışmaktır.

Sahip olduğumuz imkânları doğru kullanmaktır.

Allah’a olan sevgimiz, O’nun verdiği nimetlere karşı tutumumuzda da kendisini göstermelidir.

3. Şükürden şirke: Hayatımızdaki mizan nasıl bozuluyor?

Lokman Suresi 13. ayet

Arapça:

وَإِذْ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ وَهُوَ يَعِظُهُ يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ ۖ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ

Türkçe anlamı:

“Hani Lokman, oğluna öğüt vererek şöyle demişti: Yavrucuğum! Allah’a ortak koşma. Çünkü şirk elbette büyük bir zulümdür.”

Şimdi burada dikkat çekici bir ayrıntıya bakalım.

Arapçada şükür kelimesinin kökü üç harften oluşuyor:

ش ك ر — Şın, Kef, Ra.

Şirk kelimesinin kökü de üç harften oluşuyor:

ش ر ك — Şın, Ra, Kef.

Aynı üç harf.

Sadece iki harfin yeri değişmiş.

Üstelik iki kökün ebced toplamı da aynı: 520.

Ama anlamları birbirinden farklı.

Birinde şükür var.

Diğerinde şirk var.

Bu harf benzerliği üzerinde mizan, yani ölçü ve denge açısından düşünelim.

Harflerin yeri değiştiğinde kelimenin anlamı değişiyor.

Peki, insanın hayatındaki değerlerin ve önceliklerin yeri değiştiğinde ne oluyor?

Allah’a ait olanı başkasına verdiğinde ne oluyor?

Allah’ın verdiği nimetleri kendisinden tamamen bağımsız gördüğünde, bütün başarıyı yalnızca kendisine mal ettiğinde nasıl bir anlayış gelişiyor?

Bugün çok sık duyduğumuz sözler var.

“Ben yaptım.”

“Ben kazandım.”

“Ben başardım.”

“Ben bu noktaya kendi gücümle geldim.”

Şimdi yanlış anlaşılmasın.

Çalışmak kötü değil. Başarılı olmak kötü değil. Emek vermek kötü değil.

Bir insan gerçekten çalışır, emek verir ve başarır.

Ama bir soru soralım.

Çalışacak sağlığı kim verdi?

Düşünecek aklı kim verdi?

Öğrenecek kabiliyeti kim verdi?

Bütün bu imkânları kullanabileceğimiz dünyayı kim yarattı?

İnsan kendi emeğini görürken Allah’ın nimetlerini tamamen unutursa, kendisini olduğundan daha bağımsız ve güçlü görmeye başlayabilir.

Bu, insanı nankörlüğe ve kibre götürebilir.

Ancak burada önemli bir sınır var: Her kibirli davranış veya “Ben başardım” sözü doğrudan şirk değildir. Şirk, Allah’a ortak koşmakla ilgili belirli ve çok ciddi bir inanç meselesidir.

Lokman’ın öğüdü de doğrudan bu meseleye yöneliktir.

“Allah’a ortak koşma. Çünkü şirk büyük bir zulümdür.”

Neden büyük bir zulüm?

Çünkü Allah’a ait olan ilahlık hakkını başkasına vermek, hakikati çarpıtmaktır.

İşte insanın hayatındaki mizanı düşünürken bu ölçüyü unutmaması gerekir.

Allah’ı Allah olarak, insanı insan olarak bilmek.

Kendi gücümüzü, bilgimizi ve imkânlarımızı doğru değerlendirmek.

4. Anne babaya şükür: Bizim için ödenen bedeli görüyor muyuz?

Lokman Suresi 14. ayet

Arapça:

وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَىٰ وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ

Türkçe anlamı:

“Biz insana anne babasına iyi davranmasını öğütledik. Annesi onu güçlük üstüne güçlük çekerek taşımıştır. Sütten kesilmesi de iki yıl içinde olur. Bana ve anne babana şükret. Dönüş ancak banadır.”

Şimdi ayetin sıralamasına dikkat edelim.

Allah önce kendisine şükretmemizi istiyor.

Sonra anne babamıza şükretmemizi istiyor.

Neden?

Çünkü anne baba da bizim için emek veriyor.

Bir anne düşünün.

Çocuğunu dokuz ay karnında taşıyor.

Doğum yapıyor.

Geceleri uykusuz kalıyor.

Çocuğu hastalandığında başında bekliyor.

Kendi ihtiyaçlarını erteleyip çocuğunun ihtiyaçlarını karşılamaya çalışıyor.

Bir baba düşünün.

Çocuğunun geçimini sağlamak için çalışıyor.

Zamanından, rahatından, bazen kendi isteklerinden vazgeçiyor.

Elbette bütün ailelerin şartları aynı değil. Her anne baba aynı fedakârlığı göstermiyor.

Ama burada hatırlatılan çok önemli bir ilke var.

İnsan kendisi için ödenen bedeli görmeli.

Bir düşünün.

Annemiz bize yıllarca yemek hazırlamış.

Babamız ihtiyaçlarımızı karşılamak için çalışmış.

Biz hastalandığımızda endişelenmişler.

Ama büyüdüğümüzde bazen bütün bunları unutuyoruz.

Sanki bunların hepsi zaten yapılması gereken sıradan şeylermiş gibi davranıyoruz.

Bir isteğimiz yerine gelmediğinde kızıyoruz.

Bir konuda bize karşı çıktıklarında kırılıyoruz.

Peki, daha önce yapılan iyilikler?

Onlar nereye gitti?

Soru: En son ne zaman annemize veya babamıza hiçbir şey istemeden teşekkür ettik?

“Anne, beni büyütürken çok emek verdin. Teşekkür ederim.”

“Baba, benim için yıllarca çalıştın. Emeğini unutmadım.”

Bu sözleri söylemek neden bazen bu kadar zor geliyor?

Belki de en çok teşekkür etmemiz gereken insanlara, onların sevgisini garanti gördüğümüz için teşekkür etmeyi unutuyoruz.

Oysa şükür yalnızca bir söz değildir.

Şükür, yapılan iyiliği görmektir.

Şükür, verilen emeği unutmamaktır.

Şükür, sevginin içinde vefayı yaşatmaktır.

Allah’ın bize verdiği nimetleri nasıl görmemiz gerekiyorsa, insanların bizim için yaptığı iyilikleri de görmeliyiz.

5. Sevgi var ama sınırsız itaat yok: Dengenin ölçüsü

Lokman Suresi 15. ayet

Arapça:

وَإِنْ جَاهَدَاكَ عَلَىٰ أَنْ تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا ۖ وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا ۖ وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيَّ ۚ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Türkçe anlamı:

“Eğer onlar, hakkında bilgin olmayan bir şeyi bana ortak koşman için seni zorlarlarsa onlara itaat etme. Fakat dünyada onlarla iyi geçin. Bana yönelenlerin yoluna uy. Sonra dönüşünüz banadır. Ben de size yaptıklarınızı haber vereceğim.”

Şimdi burada gerçekten üzerinde düşünmemiz gereken bir denge var.

  1. ayette Allah ne dedi?

“Bana ve anne babana şükret.”

  1. ayette ne diyor?

“Eğer seni bana ortak koşmaya zorlarlarsa onlara itaat etme.”

Ama hemen ardından ne diyor?

“Dünyada onlarla iyi geçin.”

İşte ölçü burada.

Anne babamıza şükredeceğiz.

Onların emeğini unutmayacağız.

Onlara saygı göstereceğiz.

Ama Allah’a ortak koşma konusunda onların isteğine uymayacağız.

Peki, yanlış bir isteğine uymadığımız anne babamıza kötü mü davranacağız?

Hayır.

Ayet bunu da açıkça söylüyor.

Onlarla iyi geçinmeye devam edeceğiz.

Demek ki sevgi, her isteğe itaat etmek değildir.

Minnettarlık, yanlış olanı doğru kabul etmek değildir.

Bir insanı sevmek, onun bütün düşüncelerini benimsemek zorunda olmak değildir.

Bu ilkeyi bugünkü ilişkilerimizde de düşünelim.

Bir insan eşini çok sevebilir.

Arkadaşına çok değer verebilir.

Patronuna saygı duyabilir.

Ama sevdiği veya saygı duyduğu insanın her isteğini doğru kabul etmek zorunda değildir.

Bazen insan, sevdiği birine “Hayır” demek zorunda kalabilir.

Önemli olan bunu yaparken saygıyı, merhameti ve adaleti kaybetmemektir.

Sevgiyle hakikat arasında tercih yapmak zorunda kaldığımızda, sevgimizi koruyarak hakikatten yana durabilmeliyiz.

İşte Lokman Suresi’nin bu ayetleri bize böyle bir dengeyi düşündürüyor.

6. Biz ne yapacağız? Şükür hayatımızı nasıl değiştirecek?

Şimdi bütün bu ayetleri kendi hayatımıza getirelim.

Allah’a şükrediyor muyuz?

Peki, ne kadar bilinçli şükrediyoruz?

Sabah uyandığımızda nefes aldığımızı fark ediyor muyuz?

Bir bardak su içerken onun ne kadar büyük bir nimet olduğunu düşünüyor muyuz?

Yemek yerken o yemeğin soframıza gelene kadar nasıl bir yaratılış düzeninden geçtiğini hatırlıyor muyuz?

Anne babamızın emeğini görüyor muyuz?

Yoksa onların yapmadıklarına odaklanıp yaptıklarını unutuyor muyuz?

Bir de şu soruyu kendimize soralım.

Hayatımızın merkezine neyi koyduk?

Parayı mı?

Makamı mı?

Başarıyı mı?

İnsanların beğenisini mi?

Yoksa Allah’a karşı sorumluluğumuzu mu?

Para kazanmak yanlış değil.

Başarılı olmak yanlış değil.

İnsanların sevgisini istemek de yanlış değil.

Ama bütün bunlar hayatımızdaki doğru ölçünün önüne geçerse, neyin gerçekten değerli olduğunu unutabiliriz.

İşte şükür, bu noktada bizi yeniden düşünmeye çağırıyor.

Sahip olduklarımızı fark etmeye.

Nimetin kıymetini bilmeye.

Bize emek veren insanları unutmamaya.

Allah’a olan sevgimizi yalnızca sözde bırakmamaya.

Bugün küçük bir şey yapalım.

Akşam başımızı yastığa koyduğumuzda, Allah’ın bize verdiği beş nimeti düşünelim.

Sonra hayatımızda bize emek vermiş bir insana teşekkür edelim.

Annemiz olabilir.

Babamız olabilir.

Eşimiz veya bir arkadaşımız olabilir.

Bir karşılık beklemeden, yalnızca yapılan iyiliğin farkında olduğumuz için teşekkür edelim.

Çünkü insan şükretmeyi öğrendikçe sahip olduklarına başka gözle bakmaya başlar.

Ve belki de en önemlisi, kendisini her şeyin sahibi zannetmekten uzaklaşır.

Şimdi başlangıçtaki soruya geri dönelim.

Allah’ı sevdiğimizi söylüyoruz. Peki, Allah’ın bize verdiği nimetleri gerçekten görüyor muyuz?

Lokman Suresi’nin bu dört ayetinde şükür var, şirk var, anne babaya minnettarlık var ve Allah’a bağlılığın ölçüsü var.

Bütün bunlar bize hayatımızdaki değerlerin yerini doğru belirlemeyi öğretiyor.

Allah’a şükret.

O’na ortak koşma.

Anne babanın emeğini unutma.

Ama hiçbir insanın isteğini Allah’a karşı sorumluluğunun önüne koyma.

Çünkü gerçek şükür, yalnızca dilimizle teşekkür etmek değil; bize verilen nimetlerin kıymetini bilmek ve hayatımızı bu bilinçle yaşamaktır.

Benzer Gönderiler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir