Dağların Yüklenmekten Çekindiği Emaneti İnsan Neden Yüklendi?

Ahzâb Suresi 70–73. Ayetler: İnsanın Taşıdığı En Büyük Sorumluluk

Bir insanın size çok değerli bir şey emanet ettiğini düşünün.

Bu bir miktar para olabilir. Bir evin anahtarı olabilir. Hatta size güvenilerek teslim edilmiş bir çocuk olabilir.

Ne yaparsınız?

O emaneti korumaya çalışırsınız. Zarar görmesin, kaybolmasın, hakkını verebileyim diye dikkat edersiniz. Çünkü bilirsiniz ki o şey size ait olmasa bile artık sizin sorumluluğunuzdadır.

Peki, hiç düşündünüz mü?

Allah’ın insana emanet ettiği şey nedir?

Sahip olduğumuz akıl mı? Bedenimiz mi? Ruhumuz mu? Yaşadığımız hayat mı?

Yoksa bütün bunlardan daha geniş, daha derin bir sorumluluk mu?

Kur’an’da öyle bir ayet var ki insanı gerçekten düşündürüyor.

Ahzâb Suresi 72. ayette Allah, emaneti göklere, yere ve dağlara sunduğunu; onların bu emaneti yüklenmekten çekindiklerini, insanın ise onu yüklendiğini bildiriyor.

Ardından insanın çok zalim ve çok cahil olduğunu söylüyor.

İşte burada durup düşünmemiz gerekiyor.

Dağların bile yüklenmekten çekindiği bu emanet nedir? İnsan neden onu yüklendi? Ve Allah neden hemen ardından insanı zalim ve cahil olarak nitelendirdi?

Bu soruların cevabını ararken yalnızca 72. ayeti değil, ondan önceki ve sonraki ayetleri de birlikte okumamız gerekiyor.

Emanet Sadece Sahip Olduklarımız Değildir

Emanet kelimesini duyduğumuzda genellikle bize teslim edilen bir eşya veya korunması gereken bir şey aklımıza geliyor.

Oysa Ahzâb Suresi’ndeki emanet bundan çok daha kapsamlıdır.

İnsana akıl verilmiştir. Düşünme yeteneği verilmiştir. İradesini kullanabilme, doğru ile yanlışı ayırt edebilme imkânı verilmiştir.

Ama bunlarla birlikte çok önemli bir şey daha verilmiştir:

Yaptığı tercihlerin sorumluluğu.

İnsan doğruyu da seçebilir, yanlışı da.

Birine iyilik yapabilir, kötülük de yapabilir.

Adaletli davranabilir, zulmedebilir.

Doğruyu söyleyebilir, yalan da söyleyebilir.

Kendi çıkarını korumak için başkasının hakkını çiğneyebilir. Ya da kendisi zarar göreceğini bilse bile haktan ve adaletten ayrılmayabilir.

İşte insanın hayatındaki bütün bu tercihler, emanetin ne kadar büyük bir sorumluluk olduğunu gösteriyor.

Çünkü insan yalnızca yaşayan bir varlık değildir.

Aynı zamanda yaptıklarının hesabını verecek bir varlıktır.

Dağlar Neden Çekindi, İnsan Neden Yüklendi?

Şimdi bir dağ düşünelim.

Milyonlarca ton ağırlığında. Yerinden oynatılması son derece zor. İnsanla kıyaslandığında muazzam bir güce sahip.

Ama dağın insan gibi ahlaki tercihler yapması söz konusu değildir.

Güneş kendi düzeni içerisinde hareket eder. Yeryüzündeki varlıklar yaratılışlarında belirlenen kanunlara tabidir.

İnsan ise farklıdır.

İnsan, kendisine verilen imkânlarla ne yapacağı konusunda tercihlerde bulunabilir.

İşte bu nedenle emaneti yalnızca bir yük olarak değil, insanın kendisine verilen iradeyi nasıl kullanacağından doğan sorumluluk olarak düşünmek gerekir.

Göklerin, yerin ve dağların emanetten çekinmesi konusunda farklı yorumlar yapılmıştır. Bu anlatımı gerçek anlamıyla değerlendirenler olduğu gibi, sorumluluğun büyüklüğünü anlatan bir temsil olarak görenler de vardır.

Ancak hangi yorumdan hareket edersek edelim, üzerinde düşünmemiz gereken ortak bir gerçek var:

İnsanın taşıdığı sorumluluk, sahip olduğu fiziksel güçten çok daha büyüktür.

İnsan bir dağı yerinden oynatamayabilir.

Ama verdiği yanlış bir kararla binlerce insanın hayatını etkileyebilir.

Bir devlet yöneticisi düşünün. Verdiği adaletsiz bir karar milyonlarca insanın hakkına zarar verebilir.

Bir işveren düşünün. Çalışanlarının emeğini karşılıksız bırakabilir ya da onların hakkını koruyabilir.

Bir anne veya baba düşünün. Çocuğuna sevgi ve adaletle yaklaşabilir ya da davranışlarıyla onun hayatında derin yaralar açabilir.

Demek ki emanet yalnızca büyük makamlarda, büyük servetlerde, büyük yetkilerde karşımıza çıkmıyor.

Evimizin içinde, iş yerimizde, konuşmalarımızda, kararlarımızda, hatta kimsenin görmediğini düşündüğümüz anlarda bile karşımıza çıkıyor.

Allah Neden Önce Doğru Söz Söylememizi İstiyor?

Ahzâb Suresi’nin 70. ayetinde Allah, iman edenlerden kendisine karşı sorumluluk bilinci taşımalarını ve doğru söz söylemelerini istiyor.

  1. ayette ise bunun ardından amellerin düzeltilmesi, günahların bağışlanması ve Allah’a itaatin büyük bir kurtuluş olduğu bildiriliyor.

Şimdi bu sıralamaya dikkat edelim.

Önce doğru söz.

Ardından doğru amel.

Sonra insanın yüklendiği emanet.

Ve en sonunda bu sorumluluğun sonuçları.

Bu ayetleri birlikte düşündüğümüzde çok anlamlı bir ilişki görüyoruz.

Çünkü insanın hayatındaki pek çok yanlış, önce sözlerinde başlıyor.

Bir yalan söylüyoruz.

Sonra o yalanı gizlemek için başka bir yalan söylüyoruz.

Bir insanın hakkını çiğniyoruz. Ardından kendimizi haklı gösterecek bahaneler üretiyoruz.

Bazen yaptığımız yanlışın farkındayız ama kabul etmek yerine başka insanları suçluyoruz.

Öyle zamanlar geliyor ki kendi söylediğimiz yalana kendimiz bile inanmaya başlıyoruz.

İşte bu yüzden doğru söz söylemek yalnızca güzel konuşmak değildir.

İnsanın kendi vicdanına karşı dürüst olmasıdır.

Yanlış yaptığında kabul edebilmesidir.

Kendi çıkarına aykırı olsa bile hakikati savunabilmesidir.

Sözünde doğruluğu önemsemeyen bir insanın davranışlarında adaleti koruması da zorlaşır.

Çünkü insan önce düşüncesinde ve sözünde yanlışı normalleştirir. Sonra davranışlarında.

Ve bir süre sonra yanlış yapmak kendisine sıradan gelmeye başlar.

İnsan Neden Zalim ve Cahil Olarak Nitelendiriliyor?

  1. ayetin üzerinde özellikle durmamız gereken bölümü burasıdır.

Allah, insanın emaneti yüklenmesinin ardından onun çok zalim ve çok cahil olduğunu bildiriyor.

Peki, neden?

İnsan akıllı değil mi?

Düşünemiyor mu?

Öğrenemiyor mu?

Bilim üretemiyor, teknoloji geliştiremiyor, büyük medeniyetler kuramıyor mu?

Elbette bunların hepsini yapabiliyor.

Ama burada üzerinde durmamız gereken cehalet yalnızca bilgi eksikliği değildir.

İnsanın sahip olduğu imkânların değerini, taşıdığı sorumluluğun büyüklüğünü ve yaptıklarının sonuçlarını yeterince kavrayamamasıdır.

Düşünün.

Bir insan çok iyi eğitim almış olabilir.

Çok başarılı bir iş insanı olabilir.

Çok zengin olabilir.

Toplumda saygın bir makamda bulunabilir.

Ama bunların hiçbiri onun adaletli, merhametli ve dürüst olduğunu tek başına göstermez.

Bir insanın çok şey bilmesi, bildiklerini doğru kullandığı anlamına gelmez.

Hatta bazen insan sahip olduğu bilgiyi başkalarını kandırmak, aldatmak veya onların haklarını ele geçirmek için kullanabilir.

İşte burada bilgi ile hikmet arasındaki farkı görüyoruz.

Bilgi sahibi olmak başka şeydir.

O bilgiyi hakkın, adaletin ve iyiliğin hizmetinde kullanmak başka şeydir.

Peki ya zulüm?

Zulüm de yalnızca bir insana fiziksel zarar vermek değildir.

Birinin hakkını vermemek, güvenini kötüye kullanmak, gücünü başkasının aleyhine kullanmak da zulümdür.

Hatta insan bazen kendisine de zulmeder.

Sağlığını bile bile tehlikeye atar.

Hayatını anlamsız hırslar uğruna tüketir.

Kendi vicdanının sesini susturur.

Doğruyu bildiği hâlde yanlışa devam eder.

İnsanın kendisine verilen emaneti kötüye kullanması, hem kendisine hem de çevresine zulme dönüşebilir.

Buradaki zalim ve cahil nitelemesini bütün insanların mutlaka aynı şekilde davranacağı anlamında değil, insanın ne kadar büyük bir yanılma ve haksızlık potansiyeli taşıdığını gösteren ciddi bir uyarı olarak da okumalıyız.

Emaneti Taşımak, Sadece İyi Bir İnsan Olduğunu Söylemek Değildir

Bugün birçok insan kendisini iyi biri olarak tanımlıyor.

“Ben kimseye kötülük yapmam.”

“Benim kalbim temiz.”

“Ben kimsenin malında gözüm olmayan biriyim.”

Bunlar güzel ifadeler.

Ama insanın kendisini iyi olarak görmesi, gerçekten her konuda doğru davrandığı anlamına gelir mi?

Örneğin bir işveren düşünelim.

Kendisini iyi bir insan olarak görüyor. Ailesine bakıyor, yardım yapıyor, ihtiyaç sahiplerine destek oluyor.

Ama çalışanlarının hakkını zamanında ödemiyor.

Şimdi soralım:

Yaptığı yardımlar, çalışanlarına karşı sorumluluğunu ortadan kaldırır mı?

Bir baba düşünelim.

Çocuklarını sevdiğini söylüyor. Onların geleceği için çalışıyor.

Ama evinde sürekli adaletsiz davranıyor, çocuklarından birini diğerinden üstün tutuyor, eşinin hakkını gözetmiyor.

Sevdiğini söylemesi, ona emanet edilen insanların haklarını koruduğu anlamına gelir mi?

Bir insan düşünelim.

Dinî konularda çok konuşuyor, insanlara öğüt veriyor.

Ama iş kendi çıkarına geldiğinde söylediği doğruları uygulamıyor.

Peki, o insan emanete ne kadar sadık kalmış oluyor?

Çünkü emanetin hakkını vermek yalnızca doğruyu bilmek değil, doğruyu hayatımıza taşımaktır.

İşte salih amel kavramını da burada düşünmek gerekiyor.

İnsanın inandığı doğruların davranışlarında karşılık bulması gerekir.

Adalet hakkında konuşmak güzel.

Ama adaletli davranmak çok daha büyük bir sorumluluktur.

Kul hakkından bahsetmek güzel.

Ama bir insanın hakkını çiğnememek, çiğnediğimizde de telafi etmek gerekir.

Merhametten bahsetmek güzel.

Ama merhameti gerçekten ihtiyaç duyulduğu anda gösterebilmek gerekir.

Mizan, Hudut ve Emanet Arasındaki İlişki

Kur’an üzerinde düşündüğümüzde bazı kavramların birbirinden ayrı olmadığını görürüz.

Mizan, ölçüyü ve dengeyi hatırlatır.

Hudut, aşılmaması gereken sınırları düşündürür.

Adalet, herkesin hakkının gözetilmesini gerektirir.

Salih amel ise insanın doğru ve faydalı işler yapmasıyla ilişkilidir.

Bütün bunları emanet sorumluluğuyla birlikte düşünelim.

İnsana akıl ve irade verilmiş.

Ama bu imkânlar, dilediği her şeyi yapabileceği anlamına gelmiyor.

Çünkü başkalarının da hakları var.

Sınırlar var.

Ölçüler var.

İnsanın kendi arzusunun ötesinde gözetmesi gereken doğrular var.

Bir insanın gücü olması, o gücü istediği gibi kullanma hakkı olduğu anlamına gelmez.

Parası olması, başkasının emeğini değersiz görme hakkı vermez.

Bir ailede söz sahibi olması, diğer aile bireylerinin hakkını görmezden gelmesine izin vermez.

Emanetin hakkını vermek, bize verilen gücü ve imkânları Allah’ın koyduğu ölçülere uygun kullanmaya çalışmaktır.

Emaneti Taşımak, Ruhlar Âleminde Yapılmış Bir Seçim mi?

Bu ayeti okurken akla başka bir soru da gelebilir:

İnsan bu emaneti ne zaman yüklendi?

Dünyaya gelmeden önce mi?

Ruhlar âleminde bir seçim mi yaptı?

Burada dikkatli olmamız gerekiyor.

Ahzâb Suresi 72. ayet, insanın emaneti yüklendiğini bildiriyor. Ancak bütün insanların dünyaya gelmeden önce tek tek bir tercih yaptığına dair ayrıntılı bir anlatım sunmuyor.

Bu yüzden ayetin açıkça bildirdiği şey ile bizim yaptığımız yorumları birbirinden ayırmalıyız.

Ayetin üzerinde durduğu temel mesele, insanın sorumluluk taşıyan bir varlık olmasıdır.

Bu sorumluluğun büyüklüğü ve nasıl yerine getirileceği, günlük hayatımız açısından çok daha doğrudan bir anlam taşır.

Çünkü bugün karşı karşıya olduğumuz soru, geçmişte nasıl bir seçim yaptığımızdan önce, şu anda önümüze gelen seçimlerde nasıl davrandığımızdır.

Bugün doğruyu mu söylüyoruz?

Bugün adaletli miyiz?

Bugün bize güvenen insanların hakkını gözetiyor muyuz?

Bugün Allah’ın bize verdiği imkânları hangi amaçlarla kullanıyoruz?

Son Ayette Neden Tövbe ve Bağışlanma Var?

Ahzâb Suresi 73. ayette münafık ve müşriklerin karşılaşacağı sonuçlardan söz edilirken mümin erkeklerin ve mümin kadınların tövbelerinin kabul edilmesinden de bahsediliyor.

Bu çok önemli.

Çünkü 72. ayette insanın zalim ve cahil oluşuna dikkat çekilirken hemen ardından tövbe ve bağışlanma kapısı da hatırlatılıyor.

Demek ki insan hata yapabilen bir varlık.

Yanlış kararlar verebilir.

Emanetin hakkını yerine getirmekte eksik kalabilir.

Ama insan için mesele yalnızca hata yapıp yapmamak değildir.

Hatasını fark ettiğinde ne yaptığıdır.

Yanlışında ısrar mı ediyor?

Kendisini haklı göstermek için bahaneler mi üretiyor?

Yoksa yanlışını kabul edip düzeltmeye mi çalışıyor?

Burada tövbenin hayatımızdaki karşılığını da düşünmemiz gerekir.

Bir insana haksızlık yaptıysak yalnızca pişman olduğumuzu söylemek yeterli değildir. Haksızlığı gidermek ve hakkı sahibine teslim etmek için de çaba göstermeliyiz.

Birinin güvenini kırdıysak bunu onarmaya çalışmalıyız.

Bir sorumluluğumuzu yerine getirmediysek onu telafi etmenin yollarını aramalıyız.

Çünkü gerçek bir dönüşüm, yalnızca insanın söylediklerinde değil, davranışlarında da görülmelidir.

Sonuç: Allah Bize Ne Verdi ve Biz Onunla Ne Yaptık?

Şimdi bütün bu ayetleri yeniden düşünelim.

  1. ayette doğru söz söyleme sorumluluğu var.
  2. ayette amellerin düzelmesi ve büyük kurtuluş hatırlatılıyor.
  3. ayette insanın yüklendiği emanetin büyüklüğü anlatılıyor.
  4. ayette ise sorumluluğun sonuçları, tövbe ve bağışlanma yer alıyor.

Bu dört ayeti birlikte okuduğumuzda karşımıza çok önemli bir hayat ölçüsü çıkıyor.

İnsan yalnızca kendisine verilenlerle değil, kendisine verilenleri nasıl kullandığıyla da değerlendirilmeli.

Allah insana akıl vermiş.

Peki, o aklı ne için kullandık?

Doğruyu anlamak için mi, yanlışlarımızı haklı göstermek için mi?

Bize konuşma yeteneği verilmiş.

Peki, dilimizle ne yaptık?

İnsanları incittik mi, yoksa güzel sözlerle gönüller mi kazandık?

Bize mal, mülk, makam ve çeşitli imkânlar verilmiş.

Peki, bunlarla ne yaptık?

Başkalarının hakkını mı çiğnedik, yoksa hakkı ve adaleti mi gözettik?

Bize bir ömür verilmiş.

Peki, o ömrü nasıl yaşadık?

Sürekli daha fazlasına sahip olmak için mi uğraştık, yoksa sahip olduklarımızın sorumluluğunu da düşündük mü?

Belki de insanın kendisine sorması gereken en önemli soru şu:

Ben bu dünyada bana emanet edilenlerin hakkını ne kadar verebildim?

Çünkü bir gün sahip olduğumuz bütün imkânları geride bırakacağız.

Paramızı, makamımızı, unvanlarımızı, evlerimizi…

Ama bunların bize verdiği sorumluluklar ve o sorumluluklar karşısındaki tercihlerimiz hayatımızın hesabının bir parçası olacak.

Dağların yüklenmekten çekindiği emanet üzerinde düşünürken belki de önce kendimize bakmamız gerekiyor.

Dağların ne kadar güçlü olduğuna değil, bizim ne kadar sorumlu olduğumuza…

Çünkü asıl mesele emaneti taşımak değil, emanetin hakkını verebilmektir.

Ve insanın gerçek değeri, yalnızca sahip olduğu güçte, bilgide veya imkânlarda değil; bunları hangi amaçla, hangi ölçüyle ve hangi sorumluluk bilinciyle kullandığında ortaya çıkar.

Benzer Gönderiler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir