Lokman Suresi ilk 25 ayet

Bir düşünelim… Hayatımızda istediğimiz pek çok şey gerçekleşti. Bir zamanlar sahip olmadığımız imkânlara sahibiz. Yapamadığımız işleri yapabiliyoruz. Ulaşamadığımız insanlara birkaç saniyede ulaşabiliyoruz. Peki bütün bunların içinde, biz nasıl bir insan olduk?

Daha mı sabırlıyız? Daha mı güveniliriz? Elimizdekilerin kıymetini daha mı iyi biliyoruz?

Yoksa imkânlarımız arttı ama içimizdeki eksiklik duygusu aynı mı kaldı?

Lokman suresinin ilk 25 ayetini, daha önce konuştuğumuz nefsin ihtiyacı ve huzur meselesiyle birlikte okuyunca, kendimize dönüp bakmamız gerekiyor. Çünkü insan bazen hayatında neyin eksik olduğunu yanlış tespit ediyor. Yanlış tespit edince de yıllarca yanlış şeyi tamamlamaya çalışıyor.

Daha çok para kazanırsam rahatlayacağım, diyor. Daha çok kazanıyor, bu defa kaybetme korkusu başlıyor. İnsanlar beni takdir ederse kendimi iyi hissedeceğim, diyor. Takdir ediliyor, bu defa aynı ilgiyi sürekli bekliyor.

İstediği şey geliyor ama insanın arayışı bitmiyor.

Acaba nefsimizin her istediği şey, gerçekten ihtiyacımız olan şey mi?

Daha önce bunu konuşmuştuk. İnsanın yemeye, dinlenmeye, çalışmaya ihtiyacı var. Bunları küçümseyemeyiz. Ama insanın güvenmeye, anlam bulmaya, doğru davranmaya ve Rabbine yönelmeye de ihtiyacı var. Sürekli bir şeyler satın alarak, sürekli kendimizi oyalayarak bunların yerini dolduramayız.

Lokman suresi Elif, Lâm, Mîm ile başlıyor. Ardından önümüze hikmetli bir kitap koyuyor. Bu kitabın iyilik yapanlar için yol gösterici ve rahmet olduğunu bildiriyor. O insanların namazı kıldığını, zekâtı verdiğini ve ahirete kesin olarak inandığını anlatıyor. Kurtuluşu da bu yaşayışla birlikte anıyor. Yani daha başlangıçta, öğrendiğimiz hakikatin davranışımıza geçmesi gerektiğini görüyoruz. Quran.com

Biz bir işte ustalaşmak için emek veriyoruz. Yanlış yapıyoruz, düzeltiyoruz, tekrar deniyoruz. Bir süre sonra o işi daha iyi yapıyoruz.

Peki insanlarla ilişkilerimizde de öğreniyor muyuz?

Yıllar geçtikçe öfkemizi daha iyi yönetebiliyor muyuz? Verdiğimiz sözleri daha dikkatli seçiyor muyuz? Birinin bizi uyarmasını daha olgun karşılayabiliyor muyuz?

Yaşımız ilerliyor ama aynı hatayı aynı şekilde yapmaya devam ediyorsak, orada durup düşünmemiz gerekiyor. Çünkü yaşamakla öğrenmek her zaman aynı şey olmuyor. İnsan yaşadığı şey üzerinde düşünürse, yanlışını kabul ederse ve davranışını değiştirirse öğreniyor.

Hikmetin hayatımızdaki karşılığını da burada arayabiliriz. Bildiğimiz doğruyu, gerektiği yerde uygulayabiliyor muyuz?


Altıncı ve yedinci ayetlerde başka bir insan tutumuyla karşılaşıyoruz. Allah’ın yolundan uzaklaştıran sözlere yönelen, ayetler kendisine okununca kibirle yüz çeviren bir insan…

Buradaki uyarıyı bugüne taşırken yalnızca başkalarına bakmayalım. Bizim de hoşumuza gitmeyen bir doğru karşısında nasıl davrandığımıza bakalım. Ayetlerdeki sorun, insanın eğlenmesinden ibaret değil; hakikatten uzaklaştırma, onu alaya alma ve kibirle reddetme tutumudur. Diyanet Kur’an Platformu

Bazen bize bir şey söyleniyor. Söylenenin doğru olduğunu içimizde biliyoruz. Fakat kabul edersek değişmemiz gerekecek.

Özür dilememiz gerekecek. Bir alışkanlığımızı bırakmamız gerekecek. Haksız elde ettiğimiz bir avantajdan vazgeçmemiz gerekecek.

O zaman konuyu konuşmak yerine, söyleyen insanı tartışmaya başlıyoruz.

“Sen önce kendine bak.”

Peki, o da kendine baksın. Ama onun kusuru benim yanlışımı doğru yapıyor mu?

İnsan bazen doğruyu bilmediği için yanlış yapar. Bazen de doğruyu kabul etmenin bedelini ödemek istemediği için.

Derslerimizde üzerinde durduğumuz noktalardan biri buydu: Anlık sıkıntıdan kaçarken daha büyük sıkıntılara yol açabiliyoruz.

Sözünde durma meselesini hatırlayalım. Bir işi yapacağımızı söyledik ama yetiştiremedik. Telefon geliyor:

“Hazır mı?”

O anda gerçeği söylemek bize zor geliyor. Karşı taraf kızacak, gözündeki itibarımız azalacak diye düşünüyoruz. “Bitmek üzere” diyoruz. Oysa daha başlamadık.

Şimdi yalnızca gecikmiş bir işimiz yok. Bir de saklamamız gereken yalanımız var.

Sonra başka bir açıklama, başka bir bahane gerekiyor. Bir anlık mahcubiyetten kaçarken kendimize günlerce taşıyacağımız bir yük çıkarıyoruz.

Oysa baştan, “Yetiştiremedim, sana zamanında haber vermem gerekirdi, hata yaptım” diyebilsek… Belki zor bir konuşma yapacağız. Ama gerçeğin üzerinde duracağız.

Güvenilir olmak, hiç hata yapmamak değildir. Hata yaptığında da doğruyu söyleyebilmektir.

Lokman suresinde sekizinci ve dokuzuncu ayetlerde iman eden ve salih amel işleyenlere cennet müjdesi veriliyor. Allah’ın vaadinin gerçek olduğu bildiriliyor. Biz de sözünde durmayı, bu salih amel anlayışının hayatımızdaki somut karşılıklarından biri olarak düşünebiliriz.

Çünkü iyilik yalnızca büyük işler yapmak değildir. Bir insanı boş yere bekletmemek, hakkını geciktirmemek, kendimize güvenen birini yanıltmamak da hayatın içinde iyiliği korumaktır.


Onuncu ve on birinci ayetler bakışımızı yaratılışa çeviriyor. Gökler, yeryüzü, dağlar, canlılar, yağmurla yetişen bitkiler… Ardından insan, Allah’ın yaratışı üzerinde düşünmeye çağrılıyor.

Biz bunların çoğuna alıştık.

Bir şeye alışınca da bazen onun değerini fark etmemeye başlıyoruz. Sanki hep var olmak zorundaymış gibi davranıyoruz.

Nefes alabiliyoruz. Suyu içebiliyoruz. Bir meyvenin tadını alabiliyoruz. Düşünebiliyor, öğrenebiliyor, sevdiğimiz bir insanla konuşabiliyoruz.

Bunların eksikliğini yaşamak zorunda kalmadan da kıymetlerini anlayabiliriz.

Fakat dikkatimizi yalnızca sahip olmadığımız şeylere verirsek, sahip olduklarımız görünmez hâle geliyor.

Huzur dersinde iki öğrenciden söz etmiştik. İkisi de aynı notu alıyor. Biri beklediğinden yüksek not aldığı için seviniyor, diğeri beklediğinden düşük aldığı için üzülüyor.

Aynı sonuç, iki farklı karşılık.

Bu örnek bize beklentimizin duygularımız üzerindeki etkisini gösteriyordu. Elbette hayatın bütün acıları beklentiden kaynaklanmaz. Gerçek kayıplar, hastalıklar, haksızlıklar var. Ama bazen mevcut sıkıntının üzerine bir de kendi katı beklentimizi ekliyoruz:

“Mutlaka benim istediğim gibi olmalıydı.”

İşte burada kendi kendimize yük bindirebiliyoruz.

Çalışalım, hedef koyalım, daha iyisini yapmaya uğraşalım. Fakat hayatımızın değerini tek bir sonuca bağlamayalım. Çünkü bir hedef gerçekleşmediğinde, elimizde kalan bütün nimetler de ortadan kalkmış olmuyor.

On ikinci ayette Lokman’a hikmet verilmesi, Allah’a şükretme çağrısıyla birlikte anlatılıyor. Şükredenin kendi yararına şükrettiği, Allah’ın ise hiçbir şeye muhtaç olmadığı bildiriliyor. Diyanet Kur’an Platformu

Burada şükrün bizi nasıl değiştirdiğini düşünelim.

Şükrettiğimde Allah’a bir eksikliğini tamamlamış olmuyorum. Kendi nankörlüğümden uzaklaşıyorum. Her şeyi kendimden bilme yanlışından dönüyorum.

Evet, çalıştım. Emek verdim. Uykusuz kaldığım günler oldu. Ama çalışabilecek gücü ben mi yarattım? Aklımı, bedenimi, içinde yaşadığım dünyayı ben mi var ettim?

Emeğimi kabul ederken Rabbimin nimetini de görebilirim.

Bu beni küçültmez. Haddimi bilmeme yardım eder.


Lokman’ın oğluna ilk öğüdü, Allah’a ortak koşmamasıdır. Şirkin büyük bir zulüm olduğunu söyler. Sonraki ayetlerde anne babaya karşı sorumluluk hatırlatılır; annenin taşıdığı zorluk anlatılır. Allah’a ve anne babaya şükretmek istenir. Fakat anne baba şirke zorlarsa bu konuda onlara uyulmaması, buna rağmen kendileriyle güzel geçinilmesi bildirilir. Diyanet Kur’an Platformu

Ne kadar önemli bir ölçü…

Sevgi var. Vefa var. Emek görmezden gelinmiyor. Ama yanlış olana itaat de istenmiyor.

Biz ilişkilerimizde bazen bu ölçüyü kaybediyoruz. Ya birini çok sevdiğimiz için her söylediğini doğru kabul ediyoruz ya da bir konuda anlaşamadığımız için bütün değerini yok sayıyoruz.

Oysa bir insana, “Bu konuda sana katılmıyorum” derken saygımızı koruyabiliriz.

Buradan kendi isteklerimize de dönelim.

Bir şeyi çok istemek, onun doğru olduğunun delili değildir. İçimizde çok güçlü bir arzu bulunabilir. Fakat yine de o arzuyu ölçmemiz gerekir.

Bunu elde etmek için ne yapıyorum? Kimin hakkını ihmal ediyorum? Nerede durmam gerektiğini biliyor muyum?

Bir hedefe öyle bağlanabiliyoruz ki, ona ulaşmak için kullandığımız yolu sorgulamıyoruz. Sonuç gözümüzde büyüdükçe yöntem önemsizleşiyor.

İşte o zaman kendimize şunu sormalıyız:

“Ben bu isteğimi Allah’ın gösterdiği ölçülerle değerlendirebiliyor muyum?”

Her güçlü isteğe şirk hükmü vermekten söz etmiyoruz. Kendi arzumuzu sorgulanamaz hâle getirip getirmediğimize bakıyoruz.

Çünkü nefsin eğitimi, insanın her istediğine gerekçe bulmasıyla gerçekleşmez. Bazen kendine dürüstçe, “Bunu istiyorum ama bu davranışım doğru değil” diyebilmesi gerekir.


On altıncı ayette Lokman oğluna, yapılan işin hardal tanesi kadar küçük olsa, gizli bir yerde bulunsa bile Allah tarafından ortaya çıkarılacağını anlatıyor.

Bu hem uyarıdır hem teselli.

Gizlediğimiz bir haksızlık Allah’ın bilgisinden kaçmıyor. Ama kimsenin görmediği bir iyilik de kaybolmuyor.

Bazen insan, “Ben bu kadar uğraşıyorum, kimse fark etmiyor” diyor.

Doğru. İnsanlar fark etmeyebilir. Teşekkür etmeyebilir. Hatta niyetimizi yanlış anlayabilir.

Ama iyiliğimizin tek şahidi insanlar değil.

Bunu bilmek, yaptığımız her iyilik için sürekli karşılık beklemekten bizi uzaklaştırabilir.

Ardından on yedinci ayette namaz, iyiliği öğütlemek, kötülükten sakındırmak ve karşılaşılan sıkıntılara sabretmek birlikte geliyor. On sekiz ve on dokuzuncu ayetlerde de insanları küçümsememek, böbürlenmemek, yürüyüşte ölçülü olmak ve sesi alçaltmak öğütleniyor. kuran.diyanet.gov.tr

Bakın, Allah’a yönelişimiz, insanlara davranışımızla birlikte ele alınıyor.

Namaz kılıyorum ama bir insanı dinlerken yüzüne bakmıyorum. Allah’ın huzurunda eğiliyorum ama bir yanlışım söylendiğinde hemen büyüklük taslıyorum. Burada kendi içimizde bir tutarlılık aramamız gerekiyor.

İnsanın kibri her zaman büyük cümlelerle ortaya çıkmaz. Bazen bir bakışta görünür. Bazen söz kesmekte. Bazen karşısındakini dinlemeye değer bulmamakta.

Huzur dersinde öğrenmeye başlarken kendimizi öğrenci kabul etmemiz gerektiğini konuşmuştuk.

Çünkü “Ben bunu zaten biliyorum” dediğimizde, bize söyleneni gerçekten dinlemeyebiliyoruz.

İlim sahibi olmak, hiç yanılmayacağımız anlamına gelmez. İnsanın bilgisi arttıkça, yanlışını görebilecek açıklığının da artması gerekir.

Bir de ses meselesi var.

Sesimizi yükseltince sözümüzün doğruluğu artmıyor. Bazen yalnızca karşı tarafın konuşma imkânını azaltıyoruz.

Bir tartışmayı susturarak bitirebiliriz. Fakat o insanın içinde ne bıraktığımızı düşünmemiz gerekir.

Biz derslerde buna mizan açısından bakıyorduk. Bu ayetlerde “mizan” kelimesi geçmiyor; fakat kibirden uzak durma, yürüyüşte ölçü ve konuşmada sesini alçaltma öğütleri, hayatımızdaki denge üzerine düşünmemize imkân veriyor.

Ölçü, yalnızca ne kadar kazandığımızla ilgili değil. Ne kadar konuştuğumuzla, nasıl dinlediğimizle, bir isteğimize hayatımızda ne kadar yer verdiğimizle de ilgili.


Yirminci ayette açık ve gizli nimetler yeniden hatırlatılıyor. Buna rağmen bilgisi, yol göstericisi ve aydınlatıcı bir kitabı olmadan Allah hakkında tartışan insanlardan söz ediliyor. Yirmi birinci ayette ise vahye uyma çağrısına, atalarının yolunu gerekçe göstererek karşılık verenler anlatılıyor. kuran.diyanet.gov.tr

Bugün bizim de yıllardır taşıdığımız bazı kabullerimiz var:

“Özür dilersen zayıf görünürsün.”

“İyi davranırsan seni kullanırlar.”

“Başarılı olmak için gerektiğinde her şeyi yapacaksın.”

Bunları nereden öğrendik? Düşündük mü? Doğru olup olmadıklarını neyle ölçtük?

Bir sözü çok duymuş olmamız, onu doğru yapmıyor. Bir davranışı yıllardır yapıyor olmamız da onu değiştirmemize engel olmamalı.

Bazen insanı zorlayan, yeni bir şey öğrenmekten çok eski bir yanlışını bırakmak oluyor.

Çünkü o yanlışı bırakınca, “Ben yıllardır ne yapmışım?” sorusuyla karşılaşacak.

Karşılaşalım.

Yanlışımızı bugün fark etmek, onu ömrümüzün sonuna kadar taşımaktan daha hayırlı değil mi?


Yirmi ikinci ayette, iyilik yaparak kendisini Allah’a teslim eden insanın sağlam bir tutamağa tutunduğu anlatılıyor. İşlerin sonunun Allah’a vardığı hatırlatılıyor. Diyanet İşleri Başkanlığı’

Derslerimizde çaba ile sonuç arasındaki ayrımı çok konuştuk.

Ben çalışacağım. Öğreneceğim. Tedbir alacağım. Verdiğim sözün gereğini yerine getirmeye uğraşacağım. Yanlış yaparsam düzelteceğim.

Fakat her insanı, her şartı ve bütün sonuçları kontrol edemem.

Bu ayrımı kaybettiğimizde, kendi sorumluluğumuzun üzerine dünyanın bütün yükünü almaya çalışıyoruz.

Sonra istediğimiz sonuç çıkmayınca kendimizi tüketiyoruz.

Huzur arayışımızda burada bir kapı açılıyor: Elimden geleni dürüstçe yaparken, gücümün sınırını da kabul edebilmek.

Bu, insanın üzülmeyeceği anlamına gelmiyor. İman eden insan da üzülür, yorulur, kayıp yaşar. Huzuru hiç acı hissetmemek gibi anlatırsak, acı çeken insanı bir de kendinden şüphe ettiririz.

Ama insan, acısının içinde de Rabbine yönelebilir. Sonuç istediği gibi olmadığında da doğru davranmaya devam edebilir.

Yirmi üçüncü ayette Peygamberimize, inkâr edenin inkârıyla kendisini tüketmemesi hatırlatılıyor. İnsanların Allah’a döneceği, yaptıklarının kendilerine bildirileceği ve Allah’ın içlerinde sakladıklarını bildiği anlatılıyor. kuran.diyanet.gov.tr

Demek ki en doğru sözü söylemek bile herkesin onu kabul edeceği anlamına gelmiyor.

Bizim görevimiz anlatırken dürüst olmak, yaşarken örnek olmak, yanlışımız varsa düzeltmek. Karşımızdaki insanın iradesini kendi irademizle değiştiremeyiz.

Ama bu ayetin sonunda kendimize de dönelim: Allah içimizdekini biliyor.

Ben iyilik yaptığımı söylerken gerçekten iyilik mi istiyorum, yoksa insanların bana borçlu hissetmesini mi?

Birine yol gösterirken onun faydasını mı düşünüyorum, yoksa benim dediğimin yapılmasını mı?

İnsanlara anlatabildiğimiz gerekçeler var. Bir de içimizde bildiğimiz gerçek niyetimiz var.

Allah ikisini de biliyor.


Yirmi dördüncü ayet, inkâr edenlerin dünyada bir süre yararlandırılmasının ardından ağır bir azapla karşılaşacaklarını bildiriyor. Burada dünyadaki rahatlığın, Allah katında doğru yolda bulunmanın kesin kanıtı olmadığını görüyoruz. kuran.diyanet.gov.tr

“Nefsimizin neye ihtiyacı var?” dersinde bunun üzerinde durmuştuk.

İnsan yiyebildiği, içebildiği, işi yürüdüğü için kendisini bütünüyle doğru bir yerde zannedebiliyor.

“Bir yanlışım olsa başıma bir şey gelirdi.”

Ama hesabın hemen görülmemesi, yapılanın doğru olduğunu göstermez.

Aynı şekilde sıkıntı yaşayan birini gördüğümüzde de onun hakkında hemen hüküm veremeyiz. Bolluk da darlık da insanın nasıl karşılık verdiğine bakmamız gereken durumlardır.

Elimizde imkân varsa, o imkânla ne yaptığımızı soracağız.

Paylaşıyor muyuz? İnsanların hakkını koruyor muyuz? Yoksa rahatlığımız, başkalarının sıkıntısını görmemize engel mi oluyor?

Ve yirmi beşinci ayete geliyoruz.

Göğü ve yeri kimin yarattığı sorulduğunda, bu insanlar Allah diyecekler. Fakat ayetin sonunda çoğunun bilmediği bildiriliyor. Tarihsel bağlamda bunlar, Allah’ı yaratıcı kabul ettiği hâlde O’na ortak koşan insanlar. kuran.diyanet.gov.tr

Biz de buradan kendimize şu soruyu yöneltebiliriz:

Allah’ın yarattığını biliyorum; peki bu bilgi benim kararlarımda neyi değiştiriyor?

Söz verirken etkiliyor mu?

Öfkelendiğimde etkiliyor mu?

Kazancımla bir insanın hakkı arasında kaldığımda etkiliyor mu?

Kimse beni görmediğinde de aynı insan olabiliyor muyum?

Lokman suresinin başındaki hikmetli kitap çağrısıyla burada yeniden karşılaşıyoruz. Bilgiyi duyduk. Doğru cevabı da verebiliyoruz. Şimdi o bilginin hayatımızda yer bulması gerekiyor.

Bugün bütün hayatımızı bir anda düzeltemeyebiliriz. Ama bir yanlışımızı düzeltmeye başlayabiliriz.

Mesela tutmadığımız, ertelediğimiz bir sözümüz varsa, bugün onunla ilgili dürüst bir adım atalım. Yapabiliyorsak yerine getirelim. Yapamıyorsak saklanmadan haber verelim, özür dileyelim, gerçekçi bir yol konuşalım.

Belki nefsimiz o konuşmayı istemeyecek. Mahcup olmaktan kaçacak.

Ama ihtiyacımız olan şey tam da o dürüstlük olabilir.

Başta sorduk: İmkânlarımız arttı; peki biz nasıl bir insan olduk?

Bu sorunun cevabını sahip olduklarımız kadar, bugün yapacağımız tercihler de verecek.

Nefsimiz her istediğini elde edemeyebilir; ama biz doğru olanı seçmeyi öğrenebiliriz.

Benzer Gönderiler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir