Lokman Suresi 23, 24 ve 25. Ayetler
Eûzü billâhi mineş-şeytânirracîm. Bismillâhirrahmânirrahîm.
Rabbişrah lî sadrî ve yessir lî emrî vahlul ukdeten min lisânî yefkahû kavlî. Rabbim göğsümüzü genişlet, kalp gözümüzü aç, dilimizin bağını çöz ki dediklerimiz anlaşılsın. Allah’ım ilmimizi arttır, imanımızı güçlendir, nurumuzu tamamla. Bizleri salih kullarının arasına kat. Yaratan sensin, yaşatan sensin, öldürecek olan da sensin; canımızı Müslüman olarak al.
Es-selâmü aleyküm kardeşlerim, hoş geldiniz. Nasılsınız?
Bugün Lokman suresinden üç ayetle beraberiz: 23, 24 ve 25. Çok uzun ayetler değil ama içleri dolu dolu. İnanın, okurken “bu ayetler bugün için inmiş sanki” dedim kendi kendime.
Bir de şunu söyleyeyim. Bu ayetleri hazırlarken eski derslerimizi tekrar dinledim. Taha suresinde Hz. Âdem’in kıssasını işlemiştik, hatırlıyor musunuz? İsra suresinde de “Allah kimi doğru yola iletirse” ayetlerine bakmıştık. Bakın, Kur’an’ın güzelliği burada. Ayrı ayrı surelerde, ayrı ayrı yıllarda okuduğumuz ayetler, bugün Lokman’da birbirine bağlanıyor. O yüzden bugün biraz o derslere de gidip geleceğiz. Hem tekrar olur, hem de daha iyi oturur.
Hani hep söylüyorum ya, bir ayeti bir kere okuyup geçmekle olmuyor. Tekrar etmek lazım, hayatla ilişkilendirmek lazım, soru sormak lazım. Bugün biraz bunu yapacağız.
Ama önce bir adım geri gidelim. Hemen öncesinde, 22. ayette Allah ne diyor? “Kim iyilik yaparak kendini Allah’a teslim ederse, o en sağlam kulpa yapışmıştır.” Hani otobüste ayakta giderken tutunduğumuz o tutamak var ya, işte öyle bir şey. Yol sarsıldığında düşmemek için tutunduğun yer.
Bizim ayetlerimiz ise öbür tarafa bakıyor. Tutunmayan insana. Ve o insanı anlatırken bize aslında üç şey söylüyor. Bir: “Onlar için kendini yiyip bitirme.” İki: “Onların eline geçen çok az.” Üç: “Ama içlerinde ‘Allah’ diyen bir ses zaten var.”
Gelin önce ayetleri bir okuyalım.
23. ayet: Ve men kefera fe-lâ yahzunke küfrühû, ileynâ merci’uhum fe-nunebbi’uhum bimâ amilû, innallâhe alîmün bi-zâti’s-sudûr. “Kim inkar ederse, onun inkarı seni üzmesin. Onların dönüşü ancak bizedir. Biz de onlara yaptıklarını haber vereceğiz. Şüphesiz Allah, kalplerin içindekini hakkıyla bilendir.”
24. ayet: Numetti’uhum kalîlen sümme nadtarruhum ilâ azâbin ğalîz. “Onları biraz faydalandırırız, sonra onları ağır bir azaba sürükleriz.”
25. ayet: Ve le-in se’eltehum men halaka’s-semâvâti ve’l-arda le-yekûlunnallâh, kuli’l-hamdü lillâh, bel ekseruhum lâ ya’lemûn. “Andolsun, onlara ‘Gökleri ve yeri kim yarattı?’ diye sorsan, elbette ‘Allah’ derler. De ki: ‘Hamd Allah’a mahsustur.’ Ama onların çoğu bilmez.”
Güzel. Şimdi tek tek açalım.
“Kim inkar ederse, onun inkarı seni üzmesin.”
Bu söz önce Peygamber Efendimize söyleniyor. Neden? Çünkü o insanlar iman etmeyince gerçekten üzülüyordu. Hem de nasıl! Kehf suresinde Allah ona “Neredeyse üzüntüden kendini helak edeceksin” diyor. Düşünün, o kadar.
Yani bu kötü bir üzüntü değil. Sevgiden gelen bir üzüntü. Ama Allah diyor ki: “Bu yükü sen taşıma. Onlar bana dönecek.”
Şimdi bir düşünelim, bu ayet bugün kime söylüyor?
Bence oğlu namaz kılmıyor diye gece uyuyamayan anneye söylüyor. Kızı dinden uzaklaşıyor diye içi içini yiyen babaya söylüyor. Yanlış bir yola giren arkadaşı için kahrolan adama söylüyor.
Hatta şunu da söyleyeyim. İnternette biri dinimize laf ettiğinde, oturup saatlerce onunla tartışan, sonra da sinirden uyuyamayan bize de söylüyor. Hepimiz yaşadık bunu, değil mi?
Siz hiç birini ikna etmek için uğraşıp uğraşıp, sonunda yorgun düştüğünüz oldu mu?
Bakın, ayet bize çok önemli bir şey öğretiyor. Bizim işimiz anlatmak. Kalbi çevirmek bizim işimiz değil.
Bunu bilmeyen insan iki hataya düşer. Ya her şeyi kendi omzuna alır, “ben kurtaracağım” der, tükenir gider. Ya da kızar, sertleşir, bağırır çağırır. Sonra ne olur? Sevdiği insanı daha da uzağa iter.
Sosyal medyada her gün görüyoruz. Biri bir şey yazıyor, öbürü cevap veriyor, sonra laflar uçuşuyor. Sonunda kimse ikna olmuyor. Herkes biraz daha sertleşip çıkıyor. Çünkü artık hakikati anlatmıyoruz, kendi haklılığımızı savunuyoruz.
İşte ayet orada bize “dur” diyor. Güzelce söyle, sonra bırak. Gerisi Allah’a.
İsra suresini işlerken bir ayet okumuştuk, hatırlarsınız: “Allah kimi doğru yola iletirse, işte o doğru yolu bulmuştur.” O derste de konuşmuştuk. Peygamberler bile istemeyen birine hidayet veremedi.
Hz. Nuh’u düşünün. Sular yükseliyor, dalgalar geliyor. Oğluna sesleniyor: “Oğlum gel, bin gemiye!” Oğlu ne diyor? “Ben dağa çıkarım, beni sudan korur.” Hz. Nuh el açıyor, yalvarıyor. Allah ne diyor? “O senin ehlinden değil.”
Hz. Yakup çocuklarını Yusuf’u kuyuya atmaktan alıkoyamadı. Peygamber Efendimiz amcası Ebû Tâlib’i çok seviyordu, son nefesine kadar uğraştı. Kasas suresinde Allah ona şöyle diyor: “Sen sevdiğini hidayete erdiremezsin, ama Allah dilediğini hidayete erdirir.”
Peki, o zaman ne yapacağız? Vaz mı geçeceğiz? Hayır. Dua edeceğiz.
Ben sabah namazlarında bunu yapıyorum. Tek tek isim sayıyorum. Allah’ım annemi babamı hidayete erdir, kardeşimi, onun eşini, çocuklarını hidayete erdir, komşularımı hidayete erdir. Çünkü o kardeşimiz de bir yerde çıkmaya çalışıyor olabilir. Biz dua edince Allah duyuyor.
“Hocam, dua ediyorum ama düzelmiyor” diyeceksiniz. Bakın, burada çok güzel bir şey var. O kişi düzelmese bile, sizin duanız boşa gitmiyor. Allah o duayı alıyor, belki sizin çocuğunuza, belki eşinize, belki size yönlendiriyor. Çünkü siz başkasını düşündünüz, Allah’la konuştunuz. Allah bundan memnun olur mu? Olur.
Ama bir de şu var, bunu da açık söyleyeyim. Üzülmemek, sevdiğin insanın sana zarar vermesine izin vermek demek değil.
Bakın, bu sure Lokman suresi. Biraz öncesinde, 15. ayette ne diyor Allah? “Eğer annen baban seni bana ortak koşmaya zorlarsa onlara itaat etme. Ama dünyada onlarla iyi geçin.” Yani anne baba bile olsa, mesafeni koy, ama kötü davranma.
Yani yıllarca birinin sizi üzmesine, mutsuz etmesine izin vermeyeceksiniz. Kardeşim dedin, eşim dedin, ama sınırını koymadın. Bir yerden sonra o insanı ilah edinmeye başlıyorsun. Ne yaparsa yapsın bırakamıyorsun. Ve unutmayın: Neyi ilah edinirseniz, o size zalim olur. Eşinizi, çocuğunuzu, paranızı… Hepsi için geçerli.
Sen mutsuz olursan kime faydan olur? Ne eşine, ne çocuğuna. Ama sınırını koyup, dua etmeye devam edersen, hem sen huzurlu olursun hem de o kapı açık kalır.
Peki ayet sadece teselli mi ediyor? Hayır. “Biz de onlara yaptıklarını haber vereceğiz” diyor. Yani hiçbir şey kaybolmuyor. Hiçbir şey unutulmuyor.
Ve ayetin sonu: “Allah kalplerin içindekini bilir.” Arapçası zâtü’s-sudûr. Yani göğsümüzün içinde ne varsa. Daha dilimize gelmemiş olanlar bile.
Şimdi burayı bugüne getireyim. Biz görüntü çağında yaşıyoruz. Profil fotoğrafı seçiyoruz, en güzel kareyi paylaşıyoruz, “insanlar beni nasıl görüyor” diye düşünüyoruz. Ama şunu unutuyoruz: İnsanlar vitrine bakar, Allah depoyu bilir.
Bu biraz korkutucu, değil mi? Kimseye göstermediğimiz kıskançlık, kimsenin bilmediği kibir… Hepsi O’nun önünde açık.
Ama bir de tersi var ki, o çok rahatlatıcı. Kimsenin anlamadığı niyetiniz, kimsenin görmediği çabanız da O’nun önünde açık. Hani bazen iyilik yaparsınız, yanlış anlaşılırsınız ya. İşte o zaman bu cümleye sığının. Allah biliyor.
Namazda da böyle. Size bir şey itiraf edeyim. Yıllarca şunu dert ettim: “Namaz kılıyorum ama aklım başka yerde, ne okuduğumu düşünmüyorum.” Anlamını düşünerek okudum, Türkçesini içimden okumayı denedim. Bir süre sonra yine otomatiğe bağlıyor insan. Araba kullanmak gibi, gözün kapalı yapıyorsun.
Sonra şunu anladım. Mükemmel namaz diye bir şey yok. Ben namazı bir niyetle kılıyorum. Allah’a “Senin önünde eğiliyorum” diyorum. Ve Allah zâtü’s-sudûrı biliyor. O niyeti biliyor. Bu kadar rahatlatıcı bir şey var mı?
Peki kalbimizin içi, dışarıya gösterdiğimiz yüze ne kadar benziyor?
“Onları biraz faydalandırırız, sonra onları ağır bir azaba sürükleriz.”
Şimdi bakın, bir önceki ayette Allah “üzülme” dedi. Belki içimizden biri diyecek ki: “Hocam, iyi de, onlar gayet rahat yaşıyor. Paraları var, arabaları var, keyifleri yerinde.”
İşte 24. ayet buna cevap veriyor. Evet, faydalanıyorlar. Ama az.
Ayette kalîl kelimesi geçiyor. Yani az, kısa. Başka bir ayette de “Dünyanın zevki azdır” deniyor. Burada sadece miktar az değil, süre de az. Ahiretin yanında koca bir ömür, bir göz kırpımı kadar.
Bunu bugünün diliyle anlatayım. Taksit diye bir şey var, hepimiz biliriz. Mağazaya gidersin, beğendiğin şeyi hemen alırsın. Eve götürürsün, keyfini çıkarırsın. Para mı? Sonra. Aylık aylık ödersin. Ve çoğu zaman, faiziyle beraber, aldığın şeyden çok daha fazlasını ödersin.
Allah’tan uzak bir hayat da tam böyle. Zevki peşin, bedeli vadeli. Dünya bize sadece peşin kısmı gösteriyor. Vadeyi görmek için iman lazım.
Ayetteki bir kelimeye daha dikkat edin: nadtarruhum. “Onları sürükleriz” diye çevirdik. Ama bu kelimenin içinde “mecbur kalmak, çaresiz kalmak” anlamı var. Yani ayet “götürürüz” demiyor, “istemeseler de sürükleriz” diyor.
Bu çok derin bir şey aslında. İnsan yolun başında seçer. Yolun sonunda ise seçemez hale gelir.
Günlük hayattan örnek vereyim. Sigaraya kimse “ben bağımlı olayım” diye başlamaz, değil mi? “Bir tane” der. Kendi isteğiyle yakar. Yıllar sonra bırakmak ister, bırakamaz.
Borç da öyle. İlk kredi bir tercihtir. Beşinci kredi artık mecburiyettir.
Telefon da öyle. İlk aldığımızda onu biz kullanıyorduk. Şimdi bazen o bizi kullanıyor gibi. Sabah gözümüzü açınca ilk ona bakıyoruz, gece en son ona bakıyoruz.
Bakın, bu konuyu sabah derslerimizden birinde uzun uzun konuşmuştuk. Hepimiz özgür olmak istiyoruz, değil mi? Kimse kafese girmek istemez. Ama şimdi bir sahne düşünün.
Misafirliğe gitmişsiniz. Sohbet çok güzel, tam en güzel yerinde. Ama yarım saat geçiyor, bir saat geçiyor, kalkmak zorunda kalıyorsunuz. Neden? Balkona çıkıp sigara içmeniz lazım. Kim kaldırdı sizi o sohbetten? Siz mi, sigara mı?
Yani özgür olduğunuzu sanıyorsunuz ama sizi kaldıran, oturtan, içiren o. Bu bir bağımlılık. Ve bağımlılık aslında bir çeşit ilah edinmektir. Bir şeye kul oluyorsunuz.
İşte ayetteki nadtarruhum kelimesi tam olarak bu. Başta sen seçtin, sonra o seni sürüklüyor.
Bir de şunu fark ettim. Bir konuda bağımlı olan insan, başka konularda da doğru karar vermekte zorlanıyor. Çünkü bir yerde bilinci kapalı. Kolayca başka şeylere de bağımlı hale geliyor. İşine, eşine, telefonuna. İnsan Allah’tan başka hiçbir şeye bağımlı olmamalı. Gerisinde ölçülü olmalı.
Peki çıkışı yok mu? Var. Ben kendi hayatımdan biliyorum. Çok öfkeli bir insandım. Her namazda, her fırsatta “Allah’ım öfkemden Sana sığınıyorum” dedim. Diye diye, diye diye, bir süre sonra elhamdülillah geçti.
Sigara için de öyle. “Allah’ım beni sigaradan kurtar, Sana sığınıyorum.” Bugün de içiyorsunuz, yarın da içiyorsunuz, olsun. Israr edin. Allah’tan ısrarla istenen hayırlı bir şey karşılıksız kalmaz. Bir bakmışsınız, bir sebep olmuş, kurtulmuşsunuz.
Sizin hayatınızda “önce ben seçtim, sonra o beni ele geçirdi” diyebileceğiniz bir alışkanlık var mı?
Ayetin anlattığı şey bu. Küçük küçük tercihler birikiyor, bir yön oluşturuyor. O yön de insanı bir yere sürüklüyor.
Ve ayetin son kelimesi: ğalîz. Kalın, ağır demek. Yani bir tarafta “az” bir zevk, öbür tarafta “ağır” bir bedel. Ayet sanki bir terazi kuruyor önümüze.
Şimdi size bu ayeti Taha suresinden bir sahneyle anlatayım. Hz. Âdem cennette. Allah ona her şeyi vermiş. Açlık yok, susuzluk yok, güneş yakmıyor, çıplaklık yok. Melekler bile ona secde etmiş. Tek bir yasak var: “Şu ağaca yaklaşma.” Bir tane! Faiz yok, zina yok, hiçbir yasak yok, sadece bir tane.
Peki şeytan gelip ne diyor? “Ey Âdem, sana ebedilik ağacını ve yok olmayan bir saltanatı göstereyim mi?”
Bakın ne kadar ince bir oyun. Zaten ebedi cennette olan birine, “ebedi kalmak istiyorsan bunu ye” diyor. Şeytan hep kısa olanı ebedi diye satar. Bugün de aynı. “Bu krediyi çek, rahat edersin.” “Bu bir kere olsun, ne olacak?” “Hayatı yaşa, gününü gün et.”
Ayetteki “kalîl” ile şeytanın vaat ettiği “ebedilik” tam karşı karşıya duruyor. Allah diyor ki: Bu az. Şeytan diyor ki: Bu ebedi. Kime inanacağız?
Ve Taha suresinde Allah şunu da söylüyordu, çok önemli: “Kim benim zikrimden yüz çevirirse, ona dar bir geçim vardır.” Arapçası maîşeten danka.
Dar geçim ne demek? Sadece parasızlık mı? Hayır. Bakın bugün etrafımıza. Evimiz var, araba var, büyük ekran televizyon var, robot süpürge var. Her şeyimiz var. Ama insanlar mutsuz. Fakiri de mutsuz, zengini de mutsuz. Karı koca mutsuz, çocuklar mutsuz.
Kişi başı geliri en yüksek ülkelere bakın, intihar oranları çok yüksek. Param var, işim var, evim var, “bu saatten sonra ne yapacağım” diyor. Bolluk içinde yokluk yaşıyoruz. İşte dar geçim bu. İşte “biraz faydalandırırız” bu. Elin dolu ama kalbin boş.
Ama kardeşlerim, bu ayeti sadece başkaları için okumayalım. Aynı kural bizim için de işliyor, sadece tersi yönde. Günahın zevki peşin, bedeli sonra. İbadetin zahmeti peşin, karşılığı sonra.
Sabah namazına kalkmak zor, değil mi? O sıcak yatağı bırakmak… Ama o zorluk beş dakikada geçer gider. Sevabı ise kalır.
Bir de şunu anlatayım. Bir süre tabak çanak işine girmiştim, fabrikada öğrendim. Seramik 1200 derecede pişiriliyor. Porselen ise daha ince, daha zarif, o 1500 derecede pişiriliyor. Bakın, pişme derecesi arttıkça kalite artıyor.
Ekmeği fırına atıyoruz, altını ateşte kaynatıyoruz. Kimse “ne zalimce” demiyor, değil mi? Çünkü biliyoruz ki o ateş onu değerli yapıyor.
Allah insanı nereden yarattı? Balçıktan, çamurdan. Çamur ne zaman değerli olur? Pişince. Yani başımıza gelen sıkıntılar, zahmetler, haramdan çıkarken çektiğimiz acılar, bizi pişiren ateş. Müminin zahmeti peşin, ama sonunda porselen oluyor.
Yani asıl soru şu: Biz neyi peşin istiyoruz, neyi vadeye bırakıyoruz?
“Onlara ‘Gökleri ve yeri kim yarattı?’ diye sorsan, elbette ‘Allah’ derler.”
Bu ayet beni hep şaşırtır. Bir düşünün: Az önce inkar edenlerden bahsediyorduk. Şimdi ayet diyor ki, onlara sorsanız onlar bile “Allah” der.
Evet, Mekke müşrikleri Allah’ı inkar etmiyordu. “Yaratan O” diyorlardı. Peki sorun neredeydi?
Sorun Allah’ı tanımamak değildi. Tanıdıkları Allah’ı hayatlarına sokmamaktı.
Gökleri Allah yaratmış, tamam. Ama ticarette putlara sorulur. Yeri Allah yaratmış, tamam. Ama ailede ataların örfü geçer. Yani Allah evrenin sahibi, ama hayatın sahibi değil.
Şimdi bugüne gelelim. Bugün sokağa çıkıp insanlara “Bu dünyayı kim yarattı?” diye sorsanız, çoğu ne der? “Allah” der. Bin dört yüz yıl geçmiş, ayet hâlâ doğru çıkıyor.
Ama aynı insan pazartesi sabahı işe gidince ne oluyor? Ticarette “herkes yapıyor” kuralı devreye giriyor. Komşulukta “bana ne” kuralı devreye giriyor. Telefonun başında “nasıl olsa kimse görmüyor” kuralı devreye giriyor.
Sabah derslerimizden birinde bir cümle söylemiştim, burada tekrar edeyim: İnanıyormuş gibi yapmak başka, inanmak başka.
Düşünün. Bir insan gerçekten inansa, bir gün hesap vereceğine, yaptığı her şeyin önüne konulacağına gerçekten inansa… Gidip birinin hakkını yer mi? Mirastan fazla alır mı? İftira atar mı?
Kim gidip kendini yanan bir sobanın içine atar? Hiç kimse. Neden? Çünkü yanacağından emin. İşte biz kul hakkına girerken, o günü unutuyoruz. Dilimiz “Allah” diyor ama o anda kalbimiz unutmuş oluyor.
Yani fark ettirmeden hayatımızı ikiye bölüyoruz. Cuma günü Allah’ın, haftanın geri kalanı bizim.
Peki bizim hayatımızda Allah’ı kapıda bırakıp içeri almadığımız bir oda var mı?
Size bir örnek vereyim. Yeni bir eve taşındınız diyelim. Mimarını biliyorsunuz, planını o çizmiş. Ama içeri girince plana hiç bakmıyorsunuz. Taşıyıcı duvarı yıkıyorsunuz, kabloları kafanıza göre bağlıyorsunuz. Sonra bir gün duvarlar çatlayınca “Bu niye böyle oldu?” diye şaşırıyorsunuz.
Mimarı bilmek yetmiyor kardeşlerim. Planına göre yaşamak lazım.
Bakın, İsra suresinde de neredeyse aynı ayet var. 99. ayet: “Gökleri ve yeri yaratan Allah’ın, kendileri gibilerini yaratmaya da kadir olduğunu görmediler mi?”
Aynı mantık. Gökleri yarattığını kabul ediyorsun, değil mi? O zaman seni öldükten sonra tekrar yaratması mı zor? Bahçedeki çimene bakın, kışın kuruyor, baharın tekrar yeşeriyor. Yapraklar dökülüyor, tekrar çıkıyor. Allah her yıl önümüzde yeniden dirilişi gösteriyor.
Yani Kur’an bize hep aynı şeyi söylüyor: Kabul ettiğin şeyin sonucunu da kabul et. Yaratıcı Allah’sa, hüküm de O’nun. Diriltecek olan da O, hesap soracak olan da O.
Ve bu bilgi insanı küçültür de, büyütür de. Küçültür, çünkü kibrimizi kırar. Allah senin gibi sekiz milyar insan yaratmış, sen niye böbürleniyorsun? Büyütür, çünkü bu kadar büyük bir Allah, seni tek tek bilerek yaratmış. Bir yaprağın bile birebir aynısını yaratmamış. Senin de bir eşin benzerin yok.
Ayetin devamı çok güzel: “De ki: Elhamdülillah.”
Neden burada hamd var, hiç düşündünüz mü? Çünkü o “Allah” deme hali bile bir nimet. İnsanın içindeki o ses, Allah’ın kalbe koyduğu bir işaret. Kapı kapanmamış demek. İp kopmamış demek. İşte bunun için hamd ediyoruz.
Bu bize umut veriyor. Bir insanın hayatı ne kadar karışık olursa olsun, içinde “Allah” diyen bir ses varsa, yol hâlâ açık. 23. ayette “üzülme” denmesinin bir sebebi de bu bence. O insanın içinde hâlâ bir kıvılcım var.
Peki bu ses varken insan nasıl kaybediyor yolunu? Bunun cevabını da Taha suresinde, Hz. Âdem’de görmüştük. Allah ne diyor? “Biz Âdem’e önceden ahit verdik. Ama o unuttu. Onda bir azim bulmadık.”
Unuttu. İnkar etmedi, unuttu. Allah’ın onu yarattığını, cennete onun koyduğunu, o nimetleri onun verdiğini o an unuttu. “Bunu yemezsem olmaz” dedi.
Biz de böyle değil miyiz? Rızkı Allah’ın verdiğini biliyoruz. Ama iş yerinde bir sıkıntı olunca “bunu yapmazsam olmaz” diyoruz, faize giriyoruz, yalana giriyoruz. Bilgi kafamızda duruyor ama o anda yok.
İşte 25. ayetin sonundaki “bilmezler” bence biraz da bu. Bilip de unutmak. Bildiğini o an hatırlayamamak.
Ama güzel olan ne? Hz. Âdem düştü ama orada kalmadı. Tevbe etti, Allah onu seçti, tevbesini kabul etti ve ona yol gösterdi. İblis de düştü ama o itiraz etti, “Sen beni azdırdın” dedi. Fark düşmekte değil, düştükten sonra ne yaptığınızda.
Ve ayetin son cümlesi: “Bel ekseruhum lâ ya’lemûn.” “Ama onların çoğu bilmez.”
Dur bir dakika, diyeceksiniz. Az önce “Allah” dediler, şimdi “bilmezler” deniyor. Bu bir çelişki değil mi?
Hayır. Çünkü bir şeyi söylemek başka, ne demek olduğunu bilmek başka. “Gökleri Allah yarattı” diyen insan, bunun sonucunu düşünmüyor. Sonucu ne? Gökleri yaratan, benim hayatımın da sahibi. Benim paramın da, zamanımın da, dilimin de sahibi.
Yani bugünün insanının derdi bilgisizlik değil. Derdi, bildiğini bilmemek. Allah’ı biliyor ama Allah’ı bilmenin ne demek olduğunu bilmiyor.
Peki çaresi ne? Bunu da Allah Taha suresinde Peygamber Efendimize öğretiyordu. 114. ayet: “Sana vahyi tamamlanmadan Kur’an’ı okumakta acele etme ve de ki: Rabbi zidnî ilmâ, Rabbim ilmimi arttır.”
Bakın, “bilmezler” diyen ayetin ilacı “ilmimi arttır” duası. Ama bu ilim, ansiklopedi bilgisi değil. Hayatıma geçen, sorunlarımı çözen bilgi.
Ve acele etmeyeceğiz. Biz her şeyi hemen öğrenmek istiyoruz. Bir ayeti okuyup geçiyoruz. Ama basit bir mesleği bile öğrenmek yıllar alıyor, değil mi? Bir bilgisayar programı bile kendini güncellemezse eskiyor.
Size bir sır vereyim. Ben kendi derslerimi kaydedersem en az üç dört kere dinliyorum. Neden? Çünkü bir kere dinleyince uçup gidiyor. Tekrar etmeyen, üzerinde düşünmeyen, hayatıyla ilişkilendirmeyen için, dört yıl ders dinlese de bilgi kalbe inmiyor. İşte o zaman “Allah” deriz ama bilmeyiz.
Hapisten yeni çıkmış biriyle konuşmuştum, hatırlarsınız belki. Bir yılda Kur’an’ı kaç kere hatmetmiş. Ama hayatındaki sorunlara çözüm bulamıyordu, çöküntüdeydi. Okumuştu ama ayetleri hayatına indirememişti. İşte fark bu.
Evet kardeşlerim, toparlayalım.
Üç ayet okuduk, değil mi? Şöyle bir geriye bakınca aslında üç basit şey söylüyorlar.
Bir: Herkesi sen kurtaramazsın. Anlat, güzel anlat, sev, dua et. Ama sonucu Allah’a bırak. Kalpleri O bilir.
İki: Bu dünyanın zevki az. Peşin gelir ama çabuk biter. Bedeli ise sonra gelir, hem de ağır gelir.
Üç: “Allah” demek yetmiyor. İçimizdeki o ses zaten “Allah” diyor. Mesele, O’nu hayatımızın her odasına buyur edebilmek.
Ve bunların hepsini Hz. Âdem’in hikayesinde gördük. Her şeyi vardı, tek bir yasak vardı. Şeytan ona kısa olanı ebedi diye sattı. O da unuttu. Ama düştüğü yerde kalmadı; tevbe etti, kalktı. Bizim sınavımız hiç düşmemek değil, düştüğümüzde Allah’a dönebilmek.
Ben bu hafta kendime şöyle bir şey yapmayı düşünüyorum, siz de denemek isterseniz buyurun: Akşam yatmadan önce iki dakika durup kendime soracağım. “Bugün neyi peşin istedim? Neyi Allah’a bıraktım? Hangi işime O’nu karıştırmadım?” Sadece iki dakika. Uzun bir muhasebe değil.
Bir de şunu söyleyeyim. Bu ayetleri okurken “bunlar inkarcılar için” deyip geçmek çok kolay. Ama bakın, 25. ayetteki insan “Allah” diyen bir insan. Yani o insan biz de olabiliriz. Ben de olabilirim, siz de olabilirsiniz. O yüzden bu ayetler bize de ayna tutuyor.
Rabbim bizi bildiğiyle yaşayan, “Allah” dediğinde bunun ne demek olduğunu bilen kullarından eylesin. Azı çok sanıp çoğu kaybedenlerden eylemesin.
Ve size bir soruyla veda edeyim. Hiç acele etmeyin, düşünüp cevabını yorumlara yazarsanız çok sevinirim:
Peki siz, “Allah” dediğiniz halde hayatınızın hangi köşesine O’nu henüz almadınız?
Sadakallâhül azîm. Yanlış söylemlerimden Rabbime sığınıyorum, en doğrusunu Allah bilir. Rabbim doğru ve hak olan bilgiyi hafızamıza kaydetsin, sahte ve batıl olanları hafızamızdan silsin. Bize katından destek versin, ilmimizi arttırsın, imanımızı güçlendirsin, nurumuzu tamamlasın. Canımızı Müslüman olarak alsın.
Allah’a emanet olun. Es-selâmü aleyküm.
Eûzü billâhi mineş-şeytânirracîm. Bismillâhirrahmânirrahîm.
Rabbişrah lî sadrî ve yessir lî emrî vahlul ukdeten min lisânî yefkahû kavlî. Rabbim göğsümüzü genişlet, kalp gözümüzü aç, dilimizin bağını çöz ki dediklerimiz anlaşılsın. Allah’ım ilmimizi arttır, imanımızı güçlendir, nurumuzu tamamla. Bizleri salih kullarının arasına kat. Yaratan sensin, yaşatan sensin, öldürecek olan da sensin; canımızı Müslüman olarak al.
Es-selâmü aleyküm kardeşlerim, hoş geldiniz. Nasılsınız?
Bugün Lokman suresinden üç ayetle beraberiz: 23, 24 ve 25. Çok uzun ayetler değil ama içleri dolu dolu. İnanın, okurken “bu ayetler bugün için inmiş sanki” dedim kendi kendime.
Bir de şunu söyleyeyim. Bu ayetleri hazırlarken eski derslerimizi tekrar dinledim. Taha suresinde Hz. Âdem’in kıssasını işlemiştik, hatırlıyor musunuz? İsra suresinde de “Allah kimi doğru yola iletirse” ayetlerine bakmıştık. Bakın, Kur’an’ın güzelliği burada. Ayrı ayrı surelerde, ayrı ayrı yıllarda okuduğumuz ayetler, bugün Lokman’da birbirine bağlanıyor. O yüzden bugün biraz o derslere de gidip geleceğiz. Hem tekrar olur, hem de daha iyi oturur.
Hani hep söylüyorum ya, bir ayeti bir kere okuyup geçmekle olmuyor. Tekrar etmek lazım, hayatla ilişkilendirmek lazım, soru sormak lazım. Bugün biraz bunu yapacağız.
Ama önce bir adım geri gidelim. Hemen öncesinde, 22. ayette Allah ne diyor? “Kim iyilik yaparak kendini Allah’a teslim ederse, o en sağlam kulpa yapışmıştır.” Hani otobüste ayakta giderken tutunduğumuz o tutamak var ya, işte öyle bir şey. Yol sarsıldığında düşmemek için tutunduğun yer.
Bizim ayetlerimiz ise öbür tarafa bakıyor. Tutunmayan insana. Ve o insanı anlatırken bize aslında üç şey söylüyor. Bir: “Onlar için kendini yiyip bitirme.” İki: “Onların eline geçen çok az.” Üç: “Ama içlerinde ‘Allah’ diyen bir ses zaten var.”
Gelin önce ayetleri bir okuyalım.
23. ayet: Ve men kefera fe-lâ yahzunke küfrühû, ileynâ merci’uhum fe-nunebbi’uhum bimâ amilû, innallâhe alîmün bi-zâti’s-sudûr. “Kim inkar ederse, onun inkarı seni üzmesin. Onların dönüşü ancak bizedir. Biz de onlara yaptıklarını haber vereceğiz. Şüphesiz Allah, kalplerin içindekini hakkıyla bilendir.”
24. ayet: Numetti’uhum kalîlen sümme nadtarruhum ilâ azâbin ğalîz. “Onları biraz faydalandırırız, sonra onları ağır bir azaba sürükleriz.”
25. ayet: Ve le-in se’eltehum men halaka’s-semâvâti ve’l-arda le-yekûlunnallâh, kuli’l-hamdü lillâh, bel ekseruhum lâ ya’lemûn. “Andolsun, onlara ‘Gökleri ve yeri kim yarattı?’ diye sorsan, elbette ‘Allah’ derler. De ki: ‘Hamd Allah’a mahsustur.’ Ama onların çoğu bilmez.”
Güzel. Şimdi tek tek açalım.
“Kim inkar ederse, onun inkarı seni üzmesin.”
Bu söz önce Peygamber Efendimize söyleniyor. Neden? Çünkü o insanlar iman etmeyince gerçekten üzülüyordu. Hem de nasıl! Kehf suresinde Allah ona “Neredeyse üzüntüden kendini helak edeceksin” diyor. Düşünün, o kadar.
Yani bu kötü bir üzüntü değil. Sevgiden gelen bir üzüntü. Ama Allah diyor ki: “Bu yükü sen taşıma. Onlar bana dönecek.”
Şimdi bir düşünelim, bu ayet bugün kime söylüyor?
Bence oğlu namaz kılmıyor diye gece uyuyamayan anneye söylüyor. Kızı dinden uzaklaşıyor diye içi içini yiyen babaya söylüyor. Yanlış bir yola giren arkadaşı için kahrolan adama söylüyor.
Hatta şunu da söyleyeyim. İnternette biri dinimize laf ettiğinde, oturup saatlerce onunla tartışan, sonra da sinirden uyuyamayan bize de söylüyor. Hepimiz yaşadık bunu, değil mi?
Siz hiç birini ikna etmek için uğraşıp uğraşıp, sonunda yorgun düştüğünüz oldu mu?
Bakın, ayet bize çok önemli bir şey öğretiyor. Bizim işimiz anlatmak. Kalbi çevirmek bizim işimiz değil.
Bunu bilmeyen insan iki hataya düşer. Ya her şeyi kendi omzuna alır, “ben kurtaracağım” der, tükenir gider. Ya da kızar, sertleşir, bağırır çağırır. Sonra ne olur? Sevdiği insanı daha da uzağa iter.
Sosyal medyada her gün görüyoruz. Biri bir şey yazıyor, öbürü cevap veriyor, sonra laflar uçuşuyor. Sonunda kimse ikna olmuyor. Herkes biraz daha sertleşip çıkıyor. Çünkü artık hakikati anlatmıyoruz, kendi haklılığımızı savunuyoruz.
İşte ayet orada bize “dur” diyor. Güzelce söyle, sonra bırak. Gerisi Allah’a.
İsra suresini işlerken bir ayet okumuştuk, hatırlarsınız: “Allah kimi doğru yola iletirse, işte o doğru yolu bulmuştur.” O derste de konuşmuştuk. Peygamberler bile istemeyen birine hidayet veremedi.
Hz. Nuh’u düşünün. Sular yükseliyor, dalgalar geliyor. Oğluna sesleniyor: “Oğlum gel, bin gemiye!” Oğlu ne diyor? “Ben dağa çıkarım, beni sudan korur.” Hz. Nuh el açıyor, yalvarıyor. Allah ne diyor? “O senin ehlinden değil.”
Hz. Yakup çocuklarını Yusuf’u kuyuya atmaktan alıkoyamadı. Peygamber Efendimiz amcası Ebû Tâlib’i çok seviyordu, son nefesine kadar uğraştı. Kasas suresinde Allah ona şöyle diyor: “Sen sevdiğini hidayete erdiremezsin, ama Allah dilediğini hidayete erdirir.”
Peki, o zaman ne yapacağız? Vaz mı geçeceğiz? Hayır. Dua edeceğiz.
Ben sabah namazlarında bunu yapıyorum. Tek tek isim sayıyorum. Allah’ım annemi babamı hidayete erdir, kardeşimi, onun eşini, çocuklarını hidayete erdir, komşularımı hidayete erdir. Çünkü o kardeşimiz de bir yerde çıkmaya çalışıyor olabilir. Biz dua edince Allah duyuyor.
“Hocam, dua ediyorum ama düzelmiyor” diyeceksiniz. Bakın, burada çok güzel bir şey var. O kişi düzelmese bile, sizin duanız boşa gitmiyor. Allah o duayı alıyor, belki sizin çocuğunuza, belki eşinize, belki size yönlendiriyor. Çünkü siz başkasını düşündünüz, Allah’la konuştunuz. Allah bundan memnun olur mu? Olur.
Ama bir de şu var, bunu da açık söyleyeyim. Üzülmemek, sevdiğin insanın sana zarar vermesine izin vermek demek değil.
Bakın, bu sure Lokman suresi. Biraz öncesinde, 15. ayette ne diyor Allah? “Eğer annen baban seni bana ortak koşmaya zorlarsa onlara itaat etme. Ama dünyada onlarla iyi geçin.” Yani anne baba bile olsa, mesafeni koy, ama kötü davranma.
Yani yıllarca birinin sizi üzmesine, mutsuz etmesine izin vermeyeceksiniz. Kardeşim dedin, eşim dedin, ama sınırını koymadın. Bir yerden sonra o insanı ilah edinmeye başlıyorsun. Ne yaparsa yapsın bırakamıyorsun. Ve unutmayın: Neyi ilah edinirseniz, o size zalim olur. Eşinizi, çocuğunuzu, paranızı… Hepsi için geçerli.
Sen mutsuz olursan kime faydan olur? Ne eşine, ne çocuğuna. Ama sınırını koyup, dua etmeye devam edersen, hem sen huzurlu olursun hem de o kapı açık kalır.
Peki ayet sadece teselli mi ediyor? Hayır. “Biz de onlara yaptıklarını haber vereceğiz” diyor. Yani hiçbir şey kaybolmuyor. Hiçbir şey unutulmuyor.
Ve ayetin sonu: “Allah kalplerin içindekini bilir.” Arapçası zâtü’s-sudûr. Yani göğsümüzün içinde ne varsa. Daha dilimize gelmemiş olanlar bile.
Şimdi burayı bugüne getireyim. Biz görüntü çağında yaşıyoruz. Profil fotoğrafı seçiyoruz, en güzel kareyi paylaşıyoruz, “insanlar beni nasıl görüyor” diye düşünüyoruz. Ama şunu unutuyoruz: İnsanlar vitrine bakar, Allah depoyu bilir.
Bu biraz korkutucu, değil mi? Kimseye göstermediğimiz kıskançlık, kimsenin bilmediği kibir… Hepsi O’nun önünde açık.
Ama bir de tersi var ki, o çok rahatlatıcı. Kimsenin anlamadığı niyetiniz, kimsenin görmediği çabanız da O’nun önünde açık. Hani bazen iyilik yaparsınız, yanlış anlaşılırsınız ya. İşte o zaman bu cümleye sığının. Allah biliyor.
Namazda da böyle. Size bir şey itiraf edeyim. Yıllarca şunu dert ettim: “Namaz kılıyorum ama aklım başka yerde, ne okuduğumu düşünmüyorum.” Anlamını düşünerek okudum, Türkçesini içimden okumayı denedim. Bir süre sonra yine otomatiğe bağlıyor insan. Araba kullanmak gibi, gözün kapalı yapıyorsun.
Sonra şunu anladım. Mükemmel namaz diye bir şey yok. Ben namazı bir niyetle kılıyorum. Allah’a “Senin önünde eğiliyorum” diyorum. Ve Allah zâtü’s-sudûrı biliyor. O niyeti biliyor. Bu kadar rahatlatıcı bir şey var mı?
Peki kalbimizin içi, dışarıya gösterdiğimiz yüze ne kadar benziyor?
“Onları biraz faydalandırırız, sonra onları ağır bir azaba sürükleriz.”
Şimdi bakın, bir önceki ayette Allah “üzülme” dedi. Belki içimizden biri diyecek ki: “Hocam, iyi de, onlar gayet rahat yaşıyor. Paraları var, arabaları var, keyifleri yerinde.”
İşte 24. ayet buna cevap veriyor. Evet, faydalanıyorlar. Ama az.
Ayette kalîl kelimesi geçiyor. Yani az, kısa. Başka bir ayette de “Dünyanın zevki azdır” deniyor. Burada sadece miktar az değil, süre de az. Ahiretin yanında koca bir ömür, bir göz kırpımı kadar.
Bunu bugünün diliyle anlatayım. Taksit diye bir şey var, hepimiz biliriz. Mağazaya gidersin, beğendiğin şeyi hemen alırsın. Eve götürürsün, keyfini çıkarırsın. Para mı? Sonra. Aylık aylık ödersin. Ve çoğu zaman, faiziyle beraber, aldığın şeyden çok daha fazlasını ödersin.
Allah’tan uzak bir hayat da tam böyle. Zevki peşin, bedeli vadeli. Dünya bize sadece peşin kısmı gösteriyor. Vadeyi görmek için iman lazım.
Ayetteki bir kelimeye daha dikkat edin: nadtarruhum. “Onları sürükleriz” diye çevirdik. Ama bu kelimenin içinde “mecbur kalmak, çaresiz kalmak” anlamı var. Yani ayet “götürürüz” demiyor, “istemeseler de sürükleriz” diyor.
Bu çok derin bir şey aslında. İnsan yolun başında seçer. Yolun sonunda ise seçemez hale gelir.
Günlük hayattan örnek vereyim. Sigaraya kimse “ben bağımlı olayım” diye başlamaz, değil mi? “Bir tane” der. Kendi isteğiyle yakar. Yıllar sonra bırakmak ister, bırakamaz.
Borç da öyle. İlk kredi bir tercihtir. Beşinci kredi artık mecburiyettir.
Telefon da öyle. İlk aldığımızda onu biz kullanıyorduk. Şimdi bazen o bizi kullanıyor gibi. Sabah gözümüzü açınca ilk ona bakıyoruz, gece en son ona bakıyoruz.
Bakın, bu konuyu sabah derslerimizden birinde uzun uzun konuşmuştuk. Hepimiz özgür olmak istiyoruz, değil mi? Kimse kafese girmek istemez. Ama şimdi bir sahne düşünün.
Misafirliğe gitmişsiniz. Sohbet çok güzel, tam en güzel yerinde. Ama yarım saat geçiyor, bir saat geçiyor, kalkmak zorunda kalıyorsunuz. Neden? Balkona çıkıp sigara içmeniz lazım. Kim kaldırdı sizi o sohbetten? Siz mi, sigara mı?
Yani özgür olduğunuzu sanıyorsunuz ama sizi kaldıran, oturtan, içiren o. Bu bir bağımlılık. Ve bağımlılık aslında bir çeşit ilah edinmektir. Bir şeye kul oluyorsunuz.
İşte ayetteki nadtarruhum kelimesi tam olarak bu. Başta sen seçtin, sonra o seni sürüklüyor.
Bir de şunu fark ettim. Bir konuda bağımlı olan insan, başka konularda da doğru karar vermekte zorlanıyor. Çünkü bir yerde bilinci kapalı. Kolayca başka şeylere de bağımlı hale geliyor. İşine, eşine, telefonuna. İnsan Allah’tan başka hiçbir şeye bağımlı olmamalı. Gerisinde ölçülü olmalı.
Peki çıkışı yok mu? Var. Ben kendi hayatımdan biliyorum. Çok öfkeli bir insandım. Her namazda, her fırsatta “Allah’ım öfkemden Sana sığınıyorum” dedim. Diye diye, diye diye, bir süre sonra elhamdülillah geçti.
Sigara için de öyle. “Allah’ım beni sigaradan kurtar, Sana sığınıyorum.” Bugün de içiyorsunuz, yarın da içiyorsunuz, olsun. Israr edin. Allah’tan ısrarla istenen hayırlı bir şey karşılıksız kalmaz. Bir bakmışsınız, bir sebep olmuş, kurtulmuşsunuz.
Sizin hayatınızda “önce ben seçtim, sonra o beni ele geçirdi” diyebileceğiniz bir alışkanlık var mı?
Ayetin anlattığı şey bu. Küçük küçük tercihler birikiyor, bir yön oluşturuyor. O yön de insanı bir yere sürüklüyor.
Ve ayetin son kelimesi: ğalîz. Kalın, ağır demek. Yani bir tarafta “az” bir zevk, öbür tarafta “ağır” bir bedel. Ayet sanki bir terazi kuruyor önümüze.
Şimdi size bu ayeti Taha suresinden bir sahneyle anlatayım. Hz. Âdem cennette. Allah ona her şeyi vermiş. Açlık yok, susuzluk yok, güneş yakmıyor, çıplaklık yok. Melekler bile ona secde etmiş. Tek bir yasak var: “Şu ağaca yaklaşma.” Bir tane! Faiz yok, zina yok, hiçbir yasak yok, sadece bir tane.
Peki şeytan gelip ne diyor? “Ey Âdem, sana ebedilik ağacını ve yok olmayan bir saltanatı göstereyim mi?”
Bakın ne kadar ince bir oyun. Zaten ebedi cennette olan birine, “ebedi kalmak istiyorsan bunu ye” diyor. Şeytan hep kısa olanı ebedi diye satar. Bugün de aynı. “Bu krediyi çek, rahat edersin.” “Bu bir kere olsun, ne olacak?” “Hayatı yaşa, gününü gün et.”
Ayetteki “kalîl” ile şeytanın vaat ettiği “ebedilik” tam karşı karşıya duruyor. Allah diyor ki: Bu az. Şeytan diyor ki: Bu ebedi. Kime inanacağız?
Ve Taha suresinde Allah şunu da söylüyordu, çok önemli: “Kim benim zikrimden yüz çevirirse, ona dar bir geçim vardır.” Arapçası maîşeten danka.
Dar geçim ne demek? Sadece parasızlık mı? Hayır. Bakın bugün etrafımıza. Evimiz var, araba var, büyük ekran televizyon var, robot süpürge var. Her şeyimiz var. Ama insanlar mutsuz. Fakiri de mutsuz, zengini de mutsuz. Karı koca mutsuz, çocuklar mutsuz.
Kişi başı geliri en yüksek ülkelere bakın, intihar oranları çok yüksek. Param var, işim var, evim var, “bu saatten sonra ne yapacağım” diyor. Bolluk içinde yokluk yaşıyoruz. İşte dar geçim bu. İşte “biraz faydalandırırız” bu. Elin dolu ama kalbin boş.
Ama kardeşlerim, bu ayeti sadece başkaları için okumayalım. Aynı kural bizim için de işliyor, sadece tersi yönde. Günahın zevki peşin, bedeli sonra. İbadetin zahmeti peşin, karşılığı sonra.
Sabah namazına kalkmak zor, değil mi? O sıcak yatağı bırakmak… Ama o zorluk beş dakikada geçer gider. Sevabı ise kalır.
Bir de şunu anlatayım. Bir süre tabak çanak işine girmiştim, fabrikada öğrendim. Seramik 1200 derecede pişiriliyor. Porselen ise daha ince, daha zarif, o 1500 derecede pişiriliyor. Bakın, pişme derecesi arttıkça kalite artıyor.
Ekmeği fırına atıyoruz, altını ateşte kaynatıyoruz. Kimse “ne zalimce” demiyor, değil mi? Çünkü biliyoruz ki o ateş onu değerli yapıyor.
Allah insanı nereden yarattı? Balçıktan, çamurdan. Çamur ne zaman değerli olur? Pişince. Yani başımıza gelen sıkıntılar, zahmetler, haramdan çıkarken çektiğimiz acılar, bizi pişiren ateş. Müminin zahmeti peşin, ama sonunda porselen oluyor.
Yani asıl soru şu: Biz neyi peşin istiyoruz, neyi vadeye bırakıyoruz?
“Onlara ‘Gökleri ve yeri kim yarattı?’ diye sorsan, elbette ‘Allah’ derler.”
Bu ayet beni hep şaşırtır. Bir düşünün: Az önce inkar edenlerden bahsediyorduk. Şimdi ayet diyor ki, onlara sorsanız onlar bile “Allah” der.
Evet, Mekke müşrikleri Allah’ı inkar etmiyordu. “Yaratan O” diyorlardı. Peki sorun neredeydi?
Sorun Allah’ı tanımamak değildi. Tanıdıkları Allah’ı hayatlarına sokmamaktı.
Gökleri Allah yaratmış, tamam. Ama ticarette putlara sorulur. Yeri Allah yaratmış, tamam. Ama ailede ataların örfü geçer. Yani Allah evrenin sahibi, ama hayatın sahibi değil.
Şimdi bugüne gelelim. Bugün sokağa çıkıp insanlara “Bu dünyayı kim yarattı?” diye sorsanız, çoğu ne der? “Allah” der. Bin dört yüz yıl geçmiş, ayet hâlâ doğru çıkıyor.
Ama aynı insan pazartesi sabahı işe gidince ne oluyor? Ticarette “herkes yapıyor” kuralı devreye giriyor. Komşulukta “bana ne” kuralı devreye giriyor. Telefonun başında “nasıl olsa kimse görmüyor” kuralı devreye giriyor.
Sabah derslerimizden birinde bir cümle söylemiştim, burada tekrar edeyim: İnanıyormuş gibi yapmak başka, inanmak başka.
Düşünün. Bir insan gerçekten inansa, bir gün hesap vereceğine, yaptığı her şeyin önüne konulacağına gerçekten inansa… Gidip birinin hakkını yer mi? Mirastan fazla alır mı? İftira atar mı?
Kim gidip kendini yanan bir sobanın içine atar? Hiç kimse. Neden? Çünkü yanacağından emin. İşte biz kul hakkına girerken, o günü unutuyoruz. Dilimiz “Allah” diyor ama o anda kalbimiz unutmuş oluyor.
Yani fark ettirmeden hayatımızı ikiye bölüyoruz. Cuma günü Allah’ın, haftanın geri kalanı bizim.
Peki bizim hayatımızda Allah’ı kapıda bırakıp içeri almadığımız bir oda var mı?
Size bir örnek vereyim. Yeni bir eve taşındınız diyelim. Mimarını biliyorsunuz, planını o çizmiş. Ama içeri girince plana hiç bakmıyorsunuz. Taşıyıcı duvarı yıkıyorsunuz, kabloları kafanıza göre bağlıyorsunuz. Sonra bir gün duvarlar çatlayınca “Bu niye böyle oldu?” diye şaşırıyorsunuz.
Mimarı bilmek yetmiyor kardeşlerim. Planına göre yaşamak lazım.
Bakın, İsra suresinde de neredeyse aynı ayet var. 99. ayet: “Gökleri ve yeri yaratan Allah’ın, kendileri gibilerini yaratmaya da kadir olduğunu görmediler mi?”
Aynı mantık. Gökleri yarattığını kabul ediyorsun, değil mi? O zaman seni öldükten sonra tekrar yaratması mı zor? Bahçedeki çimene bakın, kışın kuruyor, baharın tekrar yeşeriyor. Yapraklar dökülüyor, tekrar çıkıyor. Allah her yıl önümüzde yeniden dirilişi gösteriyor.
Yani Kur’an bize hep aynı şeyi söylüyor: Kabul ettiğin şeyin sonucunu da kabul et. Yaratıcı Allah’sa, hüküm de O’nun. Diriltecek olan da O, hesap soracak olan da O.
Ve bu bilgi insanı küçültür de, büyütür de. Küçültür, çünkü kibrimizi kırar. Allah senin gibi sekiz milyar insan yaratmış, sen niye böbürleniyorsun? Büyütür, çünkü bu kadar büyük bir Allah, seni tek tek bilerek yaratmış. Bir yaprağın bile birebir aynısını yaratmamış. Senin de bir eşin benzerin yok.
Ayetin devamı çok güzel: “De ki: Elhamdülillah.”
Neden burada hamd var, hiç düşündünüz mü? Çünkü o “Allah” deme hali bile bir nimet. İnsanın içindeki o ses, Allah’ın kalbe koyduğu bir işaret. Kapı kapanmamış demek. İp kopmamış demek. İşte bunun için hamd ediyoruz.
Bu bize umut veriyor. Bir insanın hayatı ne kadar karışık olursa olsun, içinde “Allah” diyen bir ses varsa, yol hâlâ açık. 23. ayette “üzülme” denmesinin bir sebebi de bu bence. O insanın içinde hâlâ bir kıvılcım var.
Peki bu ses varken insan nasıl kaybediyor yolunu? Bunun cevabını da Taha suresinde, Hz. Âdem’de görmüştük. Allah ne diyor? “Biz Âdem’e önceden ahit verdik. Ama o unuttu. Onda bir azim bulmadık.”
Unuttu. İnkar etmedi, unuttu. Allah’ın onu yarattığını, cennete onun koyduğunu, o nimetleri onun verdiğini o an unuttu. “Bunu yemezsem olmaz” dedi.
Biz de böyle değil miyiz? Rızkı Allah’ın verdiğini biliyoruz. Ama iş yerinde bir sıkıntı olunca “bunu yapmazsam olmaz” diyoruz, faize giriyoruz, yalana giriyoruz. Bilgi kafamızda duruyor ama o anda yok.
İşte 25. ayetin sonundaki “bilmezler” bence biraz da bu. Bilip de unutmak. Bildiğini o an hatırlayamamak.
Ama güzel olan ne? Hz. Âdem düştü ama orada kalmadı. Tevbe etti, Allah onu seçti, tevbesini kabul etti ve ona yol gösterdi. İblis de düştü ama o itiraz etti, “Sen beni azdırdın” dedi. Fark düşmekte değil, düştükten sonra ne yaptığınızda.
Ve ayetin son cümlesi: “Bel ekseruhum lâ ya’lemûn.” “Ama onların çoğu bilmez.”
Dur bir dakika, diyeceksiniz. Az önce “Allah” dediler, şimdi “bilmezler” deniyor. Bu bir çelişki değil mi?
Hayır. Çünkü bir şeyi söylemek başka, ne demek olduğunu bilmek başka. “Gökleri Allah yarattı” diyen insan, bunun sonucunu düşünmüyor. Sonucu ne? Gökleri yaratan, benim hayatımın da sahibi. Benim paramın da, zamanımın da, dilimin de sahibi.
Yani bugünün insanının derdi bilgisizlik değil. Derdi, bildiğini bilmemek. Allah’ı biliyor ama Allah’ı bilmenin ne demek olduğunu bilmiyor.
Peki çaresi ne? Bunu da Allah Taha suresinde Peygamber Efendimize öğretiyordu. 114. ayet: “Sana vahyi tamamlanmadan Kur’an’ı okumakta acele etme ve de ki: Rabbi zidnî ilmâ, Rabbim ilmimi arttır.”
Bakın, “bilmezler” diyen ayetin ilacı “ilmimi arttır” duası. Ama bu ilim, ansiklopedi bilgisi değil. Hayatıma geçen, sorunlarımı çözen bilgi.
Ve acele etmeyeceğiz. Biz her şeyi hemen öğrenmek istiyoruz. Bir ayeti okuyup geçiyoruz. Ama basit bir mesleği bile öğrenmek yıllar alıyor, değil mi? Bir bilgisayar programı bile kendini güncellemezse eskiyor.
Size bir sır vereyim. Ben kendi derslerimi kaydedersem en az üç dört kere dinliyorum. Neden? Çünkü bir kere dinleyince uçup gidiyor. Tekrar etmeyen, üzerinde düşünmeyen, hayatıyla ilişkilendirmeyen için, dört yıl ders dinlese de bilgi kalbe inmiyor. İşte o zaman “Allah” deriz ama bilmeyiz.
Hapisten yeni çıkmış biriyle konuşmuştum, hatırlarsınız belki. Bir yılda Kur’an’ı kaç kere hatmetmiş. Ama hayatındaki sorunlara çözüm bulamıyordu, çöküntüdeydi. Okumuştu ama ayetleri hayatına indirememişti. İşte fark bu.
Evet kardeşlerim, toparlayalım.
Üç ayet okuduk, değil mi? Şöyle bir geriye bakınca aslında üç basit şey söylüyorlar.
Bir: Herkesi sen kurtaramazsın. Anlat, güzel anlat, sev, dua et. Ama sonucu Allah’a bırak. Kalpleri O bilir.
İki: Bu dünyanın zevki az. Peşin gelir ama çabuk biter. Bedeli ise sonra gelir, hem de ağır gelir.
Üç: “Allah” demek yetmiyor. İçimizdeki o ses zaten “Allah” diyor. Mesele, O’nu hayatımızın her odasına buyur edebilmek.
Ve bunların hepsini Hz. Âdem’in hikayesinde gördük. Her şeyi vardı, tek bir yasak vardı. Şeytan ona kısa olanı ebedi diye sattı. O da unuttu. Ama düştüğü yerde kalmadı; tevbe etti, kalktı. Bizim sınavımız hiç düşmemek değil, düştüğümüzde Allah’a dönebilmek.
Ben bu hafta kendime şöyle bir şey yapmayı düşünüyorum, siz de denemek isterseniz buyurun: Akşam yatmadan önce iki dakika durup kendime soracağım. “Bugün neyi peşin istedim? Neyi Allah’a bıraktım? Hangi işime O’nu karıştırmadım?” Sadece iki dakika. Uzun bir muhasebe değil.
Bir de şunu söyleyeyim. Bu ayetleri okurken “bunlar inkarcılar için” deyip geçmek çok kolay. Ama bakın, 25. ayetteki insan “Allah” diyen bir insan. Yani o insan biz de olabiliriz. Ben de olabilirim, siz de olabilirsiniz. O yüzden bu ayetler bize de ayna tutuyor.
Rabbim bizi bildiğiyle yaşayan, “Allah” dediğinde bunun ne demek olduğunu bilen kullarından eylesin. Azı çok sanıp çoğu kaybedenlerden eylemesin.
Ve size bir soruyla veda edeyim. Hiç acele etmeyin, düşünüp cevabını yorumlara yazarsanız çok sevinirim:
Peki siz, “Allah” dediğiniz halde hayatınızın hangi köşesine O’nu henüz almadınız?
Sadakallâhül azîm. Yanlış söylemlerimden Rabbime sığınıyorum, en doğrusunu Allah bilir. Rabbim doğru ve hak olan bilgiyi hafızamıza kaydetsin, sahte ve batıl olanları hafızamızdan silsin. Bize katından destek versin, ilmimizi arttırsın, imanımızı güçlendirsin, nurumuzu tamamlasın. Canımızı Müslüman olarak alsın.
Allah’a emanet olun. Es-selâmü aleyküm.
