Kasas Suresi’nde sonuç değil, kulluk bilinci önemlidir

İnsan ister, hedef koyar, sebepler oluşturur, dua eder; ama sonuç her zaman insanın elinde değildir. İnsan sonucu elde edince kibirlenebilir, elde edemeyince isyan edebilir, sebepleri oluşturmadan sonuca ulaşınca da bedelsiz kazançla bozulabilir. Bu yüzden dua, Allah’a sığınma ve teslimiyet bilincidir. 

1. Kasas Suresi’nde sonuç değil, kulluk bilinci önemlidir

Metinde çok önemli bir nokta var:

İnsan bir şeyi ister.
O isteği hedef hâline getirir.
Hedefe ulaşmak için sebepler oluşturur.
Dua eder.
Çalışır.
Uğraşır.
Ama sonuç Allah’ın izniyle olur.

Bu tam olarak Kasas Suresi’nin Musa kıssasında görülür.

Musa annesinin elinde bir bebekti. Annesi onu korumak istiyordu. Ama sonuç onun elinde değildi. Allah ona ilham etti: emzir, korkarsan suya bırak, üzülme; biz onu sana geri döndüreceğiz.

Dışarıdan bakınca bu olay zarar gibi görünür. Bir annenin evladını suya bırakması akla zor gelir. Ama Allah’ın planında o su, Musa’nın helak yolu değil, kurtuluş yolu oldu.

Demek ki insan her sonucu ilk bakışta anlayamaz. Metindeki “biz neyin hayır, neyin şer olduğunu bilemeyiz” düşüncesi Kasas Suresi’nin başlangıcında canlı bir örneğe dönüşür.

2. Dua sadece istemek değil, Allah’a sığınmaktır

Yüklenen metinde dua sadece “Allah’ım bana şunu ver” demek olarak anlatılmıyor. Dua; Allah’a sığınmak, aczi kabul etmek, Allah’tan geldiğimizi ve O’na döneceğimizi hatırlamak olarak açıklanıyor.

Kasas Suresi’nde Musa’nın duaları bu bilinci gösterir.

Musa hata yaptığında:

“Rabbim, ben kendime zulmettim, beni bağışla.”

Musa korktuğunda:

“Rabbim, beni zalimler topluluğundan kurtar.”

Medyen’e vardığında:

“Rabbim, bana indireceğin her hayra muhtacım.”

Bu dualarda ortak nokta şudur:

Musa sonucu zorlamıyor.
Allah’a yöneliyor.
Kendi aczini kabul ediyor.
Sebepleri yapıyor ama hükmü Allah’a bırakıyor.

Bu, metindeki dua anlayışıyla birebir örtüşüyor.

3. Sebep oluşturmak Musa yoludur

Metinde “istek, hedef, sonuç” anlatılıyor. İnsan bir sonuca ulaşmak istiyorsa sebepler oluşturmalı deniyor. Üniversite kazanmak isteyen ders çalışır, evlenmek isteyen evlilik sorumluluğuna hazırlanır, iş kurmak isteyen emek verir. Dua da bu sebeplerin içindedir.

Kasas Suresi’nde Musa da sebepsiz beklemedi.

Mısır’dan çıkması gerekti, çıktı.
Medyen’e yöneldi.
Su başında bekleyen kadınlara yardım etti.
Gölgeye çekilip dua etti.
Sonra gelen davete icabet etti.
Yıllarca çalıştı.
Ailesiyle yola çıktı.
Allah’ın görevlendirmesine teslim oldu.

Yani Musa sadece dua eden ama hiçbir şey yapmayan biri değildir. Musa dua eder, yürür, yardım eder, çalışır, bedel öder.

Bu yüzden Kasas Suresi bize şunu öğretir:

Dua, sebepleri terk etmek değil; sebepleri Allah’a bağlı bilinçle oluşturmaktır.

4. Sonuca ulaşınca Karunlaşma tehlikesi vardır

Metinde çok güzel bir tehlikeye dikkat çekiliyor:

İnsan sebepler oluşturur, çalışır, istediği sonuca ulaşır. Sonra “Ben yaptım, ben başardım, ben akıllıyım, ben çalıştım” derse sınavı kaybeder. Çünkü görünen sebepleri kendinden bilir, görünmeyen nimetleri unutur.

Bu tam olarak Karun kıssasıdır.

Karun dedi ki:

“Bu bana bendeki bilgi sayesinde verildi.”

Yani:

Ben kazandım.
Ben bildim.
Ben başardım.
Ben zekiyim.
Benim ilmim, benim gücüm, benim sistemim.

Kasas Suresi burada Karun’u sadece zengin olduğu için eleştirmez. Asıl mesele şudur:

Karun nimeti Allah’tan bilmedi.
Malı emanet görmedi.
Başarıyı rahmet değil, kendi üstünlüğü sandı.
Sebepleri yaratan Allah’ı unuttu.

Bugün de insan iş kurar, para kazanır, ev alır, makam sahibi olur, evlenir, çocuk sahibi olur. Bunların hepsi nimet olabilir. Ama insan “ben yaptım” diyerek Allah’ı unutursa Karun çizgisine yaklaşır.

5. Sonuca ulaşamayınca isyan etme tehlikesi vardır

Metinde ikinci büyük sınav da anlatılıyor:

İnsan sebepler oluşturur, uğraşır, çabalar ama istediği sonuca ulaşamaz. Bu sefer “Ben bu kadar uğraştım, neden olmadı?” diyerek isyan edebilir. Allah’ın adaletini sorgulayabilir.

Kasas Suresi’nde Musa’nın hayatı bize bunun tersini öğretir.

Musa Mısır’dan çıkmak zorunda kaldı.
Yurdundan ayrıldı.
Korktu.
Yalnız kaldı.
Medyen’e garip olarak vardı.

Ama isyan etmedi. “Neden ben?” demedi. “Rabbim, bana indireceğin her hayra muhtacım” dedi.

İşte fark burada:

İsyan eden kişi sonuca takılır.
Teslim olan kişi Rabbine sığınır.

İnsan bir işi elde edemeyebilir.
Bir evlilik olmayabilir.
Bir borç kapanmayabilir.
Bir hastalık hemen geçmeyebilir.
Bir dua istediği şekilde sonuçlanmayabilir.

Ama bu, Allah duymadı demek değildir. Bazen insanın istediği şey onun için hayır değildir. Bazen gecikme rahmettir. Bazen kayıp korumadır. Bazen olmaması, olmasından daha hayırlıdır.

6. Sebep oluşturmadan sonuca ulaşmak bedelsiz kazançtır

Yüklenen metinde üçüncü bir mesele daha var: İnsan bazen emek vermeden, bedel ödemeden, hak ediş oluşturmadan sonuca ulaşmak ister. Bu; piyango, haksız miras kavgası, kısa yoldan büyük iş alma, üretmeden tüketme gibi örneklerle anlatılıyor. Metinde “üretmeden tüketim olmaz” vurgusu yapılıyor.

Bu da Kasas Suresi’nde Karun kıssasıyla ilişkilidir.

Karun’da büyük bir servet vardı ama o serveti ahiret için kullanmadı. Kavmi ona şöyle dedi:

Allah’ın sana verdiğiyle ahiret yurdunu ara.
Dünyadan nasibini unutma.
Allah sana iyilik ettiği gibi sen de iyilik et.
Yeryüzünde bozgunculuk isteme.

Yani nimet, sadece tüketmek için değildir. Nimetin hakkı vardır. Malın hakkı vardır. İlmin hakkı vardır. Gücün hakkı vardır. Ailenin hakkı vardır.

Bedel ödemeden, hak etmeden, sorumluluk almadan sonuca ulaşan insan çoğu zaman nimeti taşıyamaz. Nimet onu büyütmek yerine bozar.

7. Aşırı istek bilinci kapatır

Metinde “bir şeyi aşırı istemek mizanın bozulmasıdır” deniyor. İnsan bir şeyi aşırı isterse bilinci kapanır, gerçekleri dışarı atar, sahte bilgileri içeri alır, o şeyi elde etmek için her şeyi yapacak hâle gelir.

Bu konu Kasas Suresi 50. ayetle ilişkilidir:

Hevaya uymak.

Kasas 50’de hakka cevap veremeyenlerin hevalarına uydukları bildirilir.

Heva sadece şehvet değildir.
Heva bazen para hırsıdır.
Bazen evlilik hırsıdır.
Bazen makam hırsıdır.
Bazen bir kişiyi aşırı istemektir.
Bazen bir işi aşırı istemektir.
Bazen çocuğu, eşi, evi, arabayı, başarıyı hayatın merkezi yapmaktır.

İnsan bir şeyi Allah’ın önüne koyarsa, o şey onun imtihanı olur.

Çok istediği ev onu yorabilir.
Çok istediği eş onu ezebilir.
Çok istediği çocuk ona zulmedebilir.
Çok istediği para onu Karunlaştırabilir.
Çok istediği makam onu Firavunlaştırabilir.

Kasas Suresi’nin son ayeti bu yüzden çok önemlidir:

Allah’tan başka ilah yoktur. O’nun zatından başka her şey yok olacaktır. Hüküm O’nundur ve O’na döndürüleceksiniz.

Yani hiçbir isteği Allah’ın önüne koyma.

8. Musa, Firavun ve Karun bu metindeki üç sonucu gösterir

Yüklenen metnin konusu Kasas Suresi’ndeki üç insan tipine çok güzel oturuyor:

Musa tipi:
İster, çalışır, dua eder, hata yapınca tövbe eder, korkunca Allah’a sığınır, muhtaçken bile iyilik yapar, sonucu Allah’a bırakır.

Karun tipi:
Sonuca ulaşır, nimete sahip olur, ama “ben yaptım” der. Malını, bilgisini ve başarısını Allah’tan koparır.

Firavun tipi:
Gücü eline geçirir, insanlara hükmetmeye başlar. Sebeplerin ve sonuçların sahibi gibi davranır. Kendi sözünü Allah’ın hükmünün üstüne koyar.

Bu yüzden metnin Kasas Suresi ile ana bağlantısı şudur:

İnsan sonucu değil, kulluk bilincini yönetmekle sorumludur. Sonuç Allah’ın elindedir. İnsan sebepleri oluşturur, dua eder, emek verir; ama sonucu elde ederse şükürle, elde edemezse sabır ve teslimiyetle sınanır.

Kısa ders özeti

Bu metin Kasas Suresi ile şöyle ilişkilendirilebilir:

Dua, Musa’nın duası gibi Allah’a sığınmaktır.
Sebep oluşturmak, Musa’nın Medyen’e yürüyüşü ve iyilik yapmasıdır.
Sonuca ulaşınca kibirlenmek, Karunlaşmaktır.
Güç ve kontrolü kendinde görmek, Firavunlaşmaktır.
Aşırı istemek, hevayı ilah edinmeye kapı açar.
Sonuca ulaşamamak, isyan değil teslimiyet sınavıdır.
Bedel ödemeden sonuca ulaşmak, nimeti taşıyamama tehlikesidir.
Gerçek mümin, sonucu değil Allah’ın rızasını merkeze alır.

Son cümle

Kasas Suresi bize şunu öğretir:

Sebepleri oluştur, duanı et, emeğini ver; ama sonucu ilah yapma.
Sonuca ulaşırsan Karun gibi “ben yaptım” deme.
Sonuca ulaşamazsan isyan etme.
Güç bulursan Firavunlaşma.
Musa gibi Rabbine sığın, iyiliği bırakma, tövbeden kopma.
Çünkü hüküm Allah’ındır ve dönüş O’nadır.