Şuara suresi 3.ayetin günümüz insanı ve modern psikoloji ile ilişkisi

 

Şuara Suresi 3. ayet, aslında çok derin bir psikolojik tahlil ve insani bir durum tespiti içerir. Ayetin meali şöyledir:

> “(Resulüm!) Onlar iman etmiyorlar diye neredeyse kendini helak edeceksin.”

> 

Bu ayet, Hz. Muhammed’in (s.a.v.) insanlara duyduğu derin merhameti ve onlar kurtuluşa ermediği için yaşadığı aşırı üzüntüyü anlatır. Ancak Allah, bu ayetle ona bir nevi “Dur, kendini bu kadar yıpratma” demektedir.

Bu ayeti günümüz insanı ve modern psikoloji ile şu başlıklar altında ilişkilendirebiliriz:

1. “Kurtarıcı Kompleksi” ve Aşırı Sorumluluk Hissi

Modern insan, özellikle duyarlı ve empatik yapıdaki bireyler, çevrelerindeki insanların (eş, dost, çocuk, öğrenci) hatalarını düzeltmek için kendilerini paralarlar.

 * Günümüzdeki Karşılığı: Bir başkasının hayatını, tercihlerini veya hatalarını kendi omuzlarında bir yük gibi taşıyan insanlar.

 * Ders: Başkalarına rehberlik edebilirsin, doğruyu anlatabilirsin ama sonuç senin elinde değildir. İnsanların seçimlerinin sorumluluğunu üstlenip kendini tüketmek (helak etmek), sağlıklı bir ruh hali değildir.

2. Ebeveynlerdeki “Tükenmişlik Sendromu”

Özellikle anne-babalar, çocuklarının başarısızlıkları veya yanlış tercihleri karşısında bazen bu ayetteki ruh haline bürünürler. Çocuklarının yerine yaşamaya çalışmak veya onların hatalarından dolayı kendilerini suçlayıp kahrolmak sık görülen bir durumdur.

 * Günümüzdeki Karşılığı: Çocuğu istediği üniversiteyi kazanamadığında veya inanç/yaşam tarzı olarak farklı bir yol seçtiğinde hayatı kendine zehir eden ebeveynler.

 * Ders: Ayet bize şunu hatırlatır: Sevdiğin kişiye doğruyu göstermek senin görevindir, ancak onu o yola sokmak senin kontrolünde değildir. Bu ayrımı yapamamak tükenmişliğe yol açar.

3. Sonuç Odaklı Yaşamak vs. Süreç Odaklı Yaşamak

Modern dünya bizi sürekli “sonuç almaya” odaklar. “Eğer anlattıysan ikna etmelisin, eğer çalıştıysan başarmalısın.” Oysa bu ayet, sonucun (iman etmelerinin) Peygamberin bile elinde olmadığını hatırlatır.

 * Günümüzdeki Karşılığı: İş hayatında veya sosyal ilişkilerde, sarf edilen çabanın karşılığını hemen göremeyince depresyona giren, kendini “başarısız” addeden insan.

 * Ders: Biz “seferden” (çabadan) sorumluyuz, “zaferden” (sonuçtan) değil. Sonucu kontrol edemediğimiz şeyler için kendimizi helak etmemeliyiz.

4. Empati ve Sınırlar

Empati harika bir duygudur ancak sınırı aşıldığında kişiye zarar verir. Psikolojide buna bazen “Empati Yorgunluğu” denir. Karşımızdakinin acısını veya durumunu o kadar içselleştiririz ki, kendi psikolojik bütünlüğümüz bozulur.

 * Günümüzdeki Karşılığı: Dünyadaki kötülükleri, arkadaşlarının dertlerini veya toplumun gidişatını düşünüp uyuyamayan, anksiyete bozukluğu yaşayan kişiler.

 * Ders: Merhametli olmak, kendini yok etmek demek değildir. Allah, Peygamberini teselli ederek, merhametin de bir dengesi olması gerektiğini, kişinin kendine zarar verecek boyuta gelmemesi gerektiğini öğütler.

Özetle

Şuara 3. ayet günümüz insanına şu mesajı verir:

“Elinden geleni en güzel şekilde yap, anlat, uyar ve sev. Ama karşı taraf bunu kabul etmiyor veya değişmiyor diye kendi ruh sağlığını ve hayatını mahvetme. Herkes kendi seçiminden sorumludur.”